Να βλέπουμε τη θάλασσα πριν μας προειδοποιήσει η ίδια
Οι ωκεανοί δεν είναι μόνο περιβάλλον.
Είναι κλίμα, ασφάλεια, οικονομία και, ολοένα περισσότερο, σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης.
Αρκεί να μάθουμε να τους ακούμε!
Για αιώνες μάθαμε να κοιτάζουμε τη θάλασσα κυρίως ως δρόμο, σύνορο, πηγή τροφής και πλούτου.
Σήμερα καλούμαστε να τη διαβάζουμε και ως ένα τεράστιο σύστημα πληροφοριών.
Θερμοκρασίες, ρεύματα, μεταβολές της στάθμης, ακραία φαινόμενα και αλλαγές στα θαλάσσια οικοσυστήματα μπορούν να μας πουν πολλά για όσα ήδη συμβαίνουν και, ακόμη σημαντικότερο, για όσα έρχονται.
Δεν είναι τυχαίο ότι, στο περιθώριο της πρόσφατης Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, περισσότερες από 30 χώρες ένωσαν δυνάμεις σε μια νέα διεθνή πρωτοβουλία για την ενίσχυση της παγκόσμιας παρατήρησης των ωκεανών. Η κίνηση αυτή, συνοδευόμενη από σημαντικές οικονομικές και άλλες δεσμεύσεις, στέλνει ένα απλό αλλά ουσιαστικό μήνυμα: η γνώση του τι συμβαίνει στις θάλασσές μας αποτελεί πλέον μέρος της συλλογικής μας ασφάλειας.
Η προσπάθεια αυτή είναι κάτι περισσότερο από ακόμη μιά περιβαλλοντική πρωτοβουλία. Είναι μια προσπάθεια να μετατραπεί η γνώση σε πρόληψη. Και η πρόληψη σε προστασία ανθρώπων και κοινωνιών.
Η τεχνολογία μας επιτρέπει πλέον να συλλέγουμε τεράστιες ποσότητες δεδομένων από θάλασσες και ωκεανούς. Δορυφόροι, αισθητήρες, ερευνητικά σκάφη και νέα συστήματα παρακολούθησης μπορούν να δημιουργήσουν μια πολύ πιο καθαρή εικόνα για την κατάσταση του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Το κρίσιμο ζήτημα όμως δεν είναι μόνο πόσα δεδομένα διαθέτουμε. Είναι τι κάνουμε με αυτά.
Η επιστημονική γνώση αποκτά πραγματική κοινωνική αξία όταν φτάνει εγκαίρως εκεί όπου λαμβάνονται αποφάσεις. Στις κυβερνήσεις, στις τοπικές αρχές, στην πολιτική προστασία, στους ανθρώπους που σχεδιάζουν τις πόλεις και τις υποδομές μας.
Για μια νησιωτική χώρα όπως η Κύπρος, αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η θάλασσα δεν βρίσκεται κάπου μακριά μας. Περιβάλλει τον τόπο μας, επηρεάζει το κλίμα, την οικονομία, τον τουρισμό, την αλιεία, τις παράκτιες κοινότητες και μεγάλο μέρος της καθημερινότητας μας.
Η άνοδος της θερμοκρασίας, η διάβρωση των ακτών, οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας και τα εντονότερα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν αποτελούν πλέον αφηρημένες συζητήσεις για το μέλλον.
Μας αφορούν ήδη.
Γι’ αυτό και η διεθνής συνεργασία είναι απαραίτητη. Η θάλασσα δεν αναγνωρίζει σύνορα. Ούτε οι καταιγίδες, οι καύσωνες και οι μεταβολές του κλίματος σταματούν στις γραμμές ενός χάρτη.
Καμία χώρα, όσο προηγμένη και αν είναι, δεν μπορεί να παρακολουθεί μόνη της έναν πλανήτη που λειτουργεί ως ενιαίο σύστημα.
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη.
Δεν αρκεί να γνωρίζουμε καλύτερα τι συμβαίνει, αν συνεχίζουμε να σχεδιάζουμε σαν να μη συμβαίνει τίποτε.
Η επιστημονική παρατήρηση πρέπει να συνδέεται με τον πολεοδομικό σχεδιασμό, την προστασία των ακτών, τη διαχείριση των υδάτων, την πολιτική προστασία, την εκπαίδευση και τις αποφάσεις των τοπικών αρχών.
Γιατί η καλύτερη προειδοποίηση δεν είναι εκείνη που μας λέει απλώς ότι έρχεται μια κρίση. Είναι εκείνη που μας βρίσκει ήδη καλύτερα προετοιμασμένους.
Οι ωκεανοί μας μιλούν συνεχώς!
Το μεγάλο στοίχημα είναι να μάθουμε να ακούμε έγκαιρα.
- Η Βασιλεία Παύλου ασχολείται με ζητήματα περιβάλλοντος, βιώσιμης ανάπτυξης και κοινωνικής ευθύνης, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη σχέση επιστημονικής γνώσης, εκπαίδευσης και δημόσιας πολιτικής. Μέσα από τη γραφή και τη συμμετοχή της στον δημόσιο διάλογο προσεγγίζει τις σύγχρονες περιβαλλοντικές προκλήσεις με έμφαση στην πρόληψη, τη συνεργασία και την ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές.