Ο Ακάμας δεν είναι οικόπεδο που περιμένει να αξιοποιηθεί

Υπάρχουν τόποι των οποίων η αξία δεν μετριέται με το τι θα μπορούσαμε να κτίσουμε πάνω τους.

• Βασιλεία Παύλου

Μετριέται ακριβώς με όσα επιλέγουμε να μην κτίσουμε.

Ο Ακάμας είναι ένας από αυτούς.

Η συζήτηση για την προστασία και την ανάπτυξη της χερσονήσου δεν είναι καινούργια. Επανέρχεται εδώ και δεκαετίες με διαφορετικές μορφές: δρόμοι, τουριστικές υποδομές, κατοικίες, διευκολύνσεις επισκεπτών, οργανωμένες παραλίες, πρόσβαση, δικαιώματα ιδιοκτητών και ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

Και πίσω από κάθε επιμέρους συζήτηση βρίσκεται το ίδιο δύσκολο ερώτημα. Πόση ανάπτυξη μπορεί να αντέξει ένας τόπος που προστατεύεται ακριβώς επειδή δεν αναπτύχθηκε όπως το μεγαλύτερο μέρος της κυπριακής ακτογραμμής;

Η Λάρα ως προειδοποίηση

Η πρόσφατη αντιπαράθεση γύρω από τη Λάρα έφερε ξανά αυτό το ερώτημα στην επιφάνεια.

Η παράνομη παρουσία ομπρελών, ξαπλωστρών και αντισκήνων στην προστατευόμενη περιοχή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις περιβαλλοντικών οργανώσεων. Παράλληλα, επανήλθε από την τοπική αρχή της Ίνειας το αίτημα για περιορισμένες διευκολύνσεις σε συγκεκριμένο σημείο της παραλίας. Η θέση των εκπροσώπων της κοινότητας είναι ότι οι κάτοικοι υφίστανται επί δεκαετίες περιορισμούς στη χρήση περιουσιών και παραλιών και δικαιούνται μια λογική δυνατότητα πρόσβασης και απόλαυσης του τόπου τους.

Η θέση αυτή δεν πρέπει να απορρίπτεται αβασάνιστα. Οι τοπικές κοινωνίες δεν μπορεί να καλούνται μονίμως να επωμίζονται το κόστος της περιβαλλοντικής προστασίας για λογαριασμό ολόκληρης της κοινωνίας, χωρίς δίκαια αντισταθμίσματα, υποδομές και πραγματικές ευκαιρίες βιώσιμης οικονομικής δραστηριότητας.

Από την άλλη, όμως, η Λάρα δεν είναι μια οποιαδήποτε παραλία.

Η περιοχή Λάρας–Τοξεύτρας προστατεύεται από το 1989 και αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους χώρους αναπαραγωγής της πράσινης χελώνας Chelonia mydas και της Caretta caretta. Εντάσσεται παράλληλα στο ευρύτερο προστατευτικό πλαίσιο του Ακάμα και στο δίκτυο Natura 2000.

Αυτό αλλάζει ουσιαστικά τους όρους της συζήτησης.

Από τις λίγες ομπρέλες στην αλλαγή χαρακτήρα

Το επιχείρημα υπέρ μιας μικρής και ελεγχόμενης παρέμβασης ακούγεται εύλογο. Λίγες ομπρέλες, μερικές ξαπλώστρες, μια στοιχειώδης διευκόλυνση των κατοίκων.

Το πραγματικό ζήτημα όμως δεν είναι μόνο το μέγεθος της πρώτης παρέμβασης. Είναι η κατεύθυνση που δημιουργεί.

Μια οργανωμένη παραλία απαιτεί πρόσβαση. Η ευκολότερη πρόσβαση αυξάνει την επισκεψιμότητα. Η αυξημένη επισκεψιμότητα δημιουργεί ανάγκη για χώρους στάθμευσης, καθαριότητα, υγειονομικές εγκαταστάσεις, εστίαση, ασφάλεια και άλλες υπηρεσίες. Και κάθε νέα υποδομή μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα για την επόμενη.

Έτσι ακριβώς μεταβάλλεται σταδιακά ο χαρακτήρας ενός τόπου, όχι απαραίτητα με μία μεγάλη απόφαση, αλλά μέσα από πολλές μικρές και φαινομενικά αθώες εξαιρέσεις.

Γι’ αυτό και οι αντιδράσεις δεν αφορούν απλώς τρεις ομπρέλες.

Αφορούν το προηγούμενο που μπορεί να δημιουργηθεί.

Ένα ευρύτερο πρόβλημα στον Ακάμα

Η ανησυχία γίνεται περισσότερο κατανοητή αν εξετάσουμε όσα συμβαίνουν συνολικά στην περιοχή.

Το 2025 απορρίφθηκε πρόταση μεγάλης τουριστικής ανάπτυξης στην περιοχή Ξερόλιμνη, κοντά στα όρια προστατευόμενων περιοχών του Ακάμα. Το σχέδιο προέβλεπε 69 διώροφες επαύλεις με πισίνες, υπόγειους χώρους στάθμευσης, κέντρο υποδοχής και μονάδα επεξεργασίας λυμάτων. Η περιβαλλοντική αξιολόγηση κατέληξε ότι η ανάπτυξη μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές, αρνητικές και μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στους προστατευόμενους οικοτόπους και στις θαλάσσιες χελώνες.

Παράλληλα, η διαχείριση των έργων στο Εθνικό Δασικό Πάρκο έχει προκαλέσει επανειλημμένες αντιδράσεις. Περιβαλλοντικές οργανώσεις καταγγέλλουν καθυστερήσεις, ελλιπή εφαρμογή αποφάσεων και ανεπαρκή λογοδοσία, ενώ η πολιτεία προχωρεί σε ανασχεδιασμό και επανεκκίνηση έργων που αφορούν δρόμους και υποδομές διαχείρισης επισκεπτών.

Το πρόβλημα επομένως δεν είναι αν χρειαζόμαστε δρόμους ή αν πρέπει να υπάρχει ασφαλής πρόσβαση.

Το πρόβλημα είναι το σωρευτικό αποτύπωμα.

Κάθε έργο μπορεί μεμονωμένα να παρουσιάζεται ως μικρό. Το άθροισμα όμως πολλών μικρών παρεμβάσεων μπορεί να μεταβάλει ένα οικοσύστημα περισσότερο από μία μεγάλη ανάπτυξη.

Οι κάτοικοι δεν πρέπει να γίνουν αντίπαλοι της φύσης

Θα ήταν όμως άδικο να μετατραπεί η συζήτηση σε σύγκρουση «περιβαλλοντιστών εναντίον κατοίκων».

Οι άνθρωποι των κοινοτήτων του Ακάμα έχουν πραγματικά προβλήματα. Περιουσίες περιορίζονται, αναπτυξιακές δυνατότητες μειώνονται και άνθρωποι που έζησαν για γενιές στην περιοχή αισθάνονται ότι άλλοι αποφασίζουν για τον τόπο τους.

Αυτή η πραγματικότητα χρειάζεται αναγνώριση.

Η προστασία του περιβάλλοντος δεν μπορεί να στηρίζεται στην οικονομική θυσία μίας μικρής ομάδας πολιτών προς όφελος όλων των υπολοίπων.

Αν η Κυπριακή Δημοκρατία θεωρεί τον Ακάμα εθνικό φυσικό κεφάλαιο, τότε οφείλει να αντιμετωπίζει ανάλογα και τις κοινότητές του. Με δίκαιες αποζημιώσεις όπου απαιτούνται, ανταλλαγές γης όπου είναι εφικτές, κίνητρα για πραγματικά ήπιες δραστηριότητες, στήριξη της τοπικής παραγωγής και μορφές τουρισμού που δημιουργούν εισόδημα χωρίς να καταναλώνουν τον ίδιο τον φυσικό πόρο στον οποίο στηρίζονται.

Ο κάτοικος του Ακάμα πρέπει να έχει οικονομικό συμφέρον από την προστασία του Ακάμα.

Όχι από την καταστροφή του.

Δεν είναι κάθε ανάπτυξη πρόοδος

Στην Κύπρο έχουμε συχνά ταυτίσει την ανάπτυξη με το κτίσιμο.

Ξενοδοχεία, επαύλεις, δρόμοι, μαρίνες, εστιατόρια και οργανωμένες παραλίες θεωρούνται σχεδόν αυτονόητα σημάδια οικονομικής προόδου.

Υπάρχει όμως και ένα διαφορετικό μοντέλο.

Ένας τόπος μπορεί να αποκτήσει τεράστια οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική αξία επειδή ακριβώς παραμένει διαφορετικός από τους υπόλοιπους.

Σε ένα νησί όπου μεγάλο μέρος της ακτογραμμής έχει ήδη δεχθεί έντονη τουριστική και οικιστική πίεση, μία παραλία χωρίς ξαπλώστρες, beach bars, μουσική, φωτισμό και τσιμέντο δεν αποτελεί «αναξιοποίητο χώρο».

Αποτελεί σπανιότητα.

Και οι σπανιότητες αποκτούν μεγαλύτερη αξία όσο λιγοστεύουν.

Το πραγματικό στοίχημα

Ο Ακάμας δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε μουσείο της φύσης από το οποίο θα αποκλειστεί ο άνθρωπος.

Χρειάζεται όμως μια σαφή ιεράρχηση.

Υπάρχουν περιοχές όπου μπορεί να επιτραπεί ήπια δραστηριότητα. Υπάρχουν άλλες όπου μπορούν να δημιουργηθούν ελεγχόμενες υποδομές. Και υπάρχουν οικολογικά εξαιρετικά ευαίσθητες περιοχές όπου η προστασία πρέπει να προηγείται κάθε άλλης χρήσης.

Η Λάρα ανήκει στην τελευταία κατηγορία.

Το γεγονός ότι μια παρέμβαση είναι μικρή δεν σημαίνει ότι είναι αναγκαία. Το γεγονός ότι μπορεί να αποφέρει οικονομικό όφελος δεν σημαίνει ότι αποτελεί βιώσιμη ανάπτυξη. Και το γεγονός ότι ένας φυσικός χώρος μπορεί τεχνικά να δεχθεί περισσότερους ανθρώπους δεν σημαίνει ότι πρέπει να τους δεχθεί.

Η πρόσφατη συζήτηση για τη Λάρα μας προσφέρει λοιπόν μια ευκαιρία να θέσουμε ένα ευρύτερο ερώτημα για τον Ακάμα και τελικά για ολόκληρη την Κύπρο.

Δεν είναι μόνο τι μπορούμε να αναπτύξουμε.

Είναι και τι έχουμε την ωριμότητα να αφήσουμε ανέγγιχτο.

Γιατί υπάρχουν πράγματα που μπορούν να κτιστούν αργότερα.

Ένα οικοσύστημα που χάθηκε, όχι.

• Βασιλεία Παύλου είναι ερευνήτρια και αρθρογραφεί συχνά στο forum της Agora Dialogue. Ασχολείται κυρίως με ζητήματα πολιτισμού, κοινωνίας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δημόσιου διαλόγου. Οι ιδιότητες και οι δραστηριότητες που αναφέρονται αποτελούν κυρίως ενδεικτική αποτύπωση του έργου της.