Άμαχοι στο επίκεντρο της βίας

Το Νότιο Σουδάν υπενθυμίζει το διαρκές χρέος προστασίας της ανθρώπινης ζωής.

• Αρετή Κοζάκου

Η ένοπλη βία συνεχίζει να αφήνει βαθιά τραύματα στο Νότιο Σουδάν, μία από τις νεότερες αλλά και πιο ευάλωτες χώρες του κόσμου.

Παρά τις διεθνείς προσπάθειες για ειρήνευση, οι άμαχοι εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωποι με σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αναγκαστικούς εκτοπισμούς και ένα κλίμα διαρκούς ανασφάλειας.

Αφορμή για τον προβληματισμό αυτό αποτελεί η πρόσφατη έκθεση της Human Rights Watch, με τίτλο «South Sudan: Abuse of Civilians in Western Equatoria», η οποία καταγράφει σοβαρές καταγγελίες για παραβιάσεις σε βάρος αμάχων στην Πολιτεία Δυτικής Ισημερινής. Σύμφωνα με την οργάνωση, κυβερνητικές δυνάμεις, δυνάμεις της αντιπολίτευσης και συμμαχικές ένοπλες ομάδες φέρονται να προέβησαν σε δολοφονίες, αυθαίρετες συλλήψεις, εμπρησμούς κατοικιών και εκτεταμένες καταστροφές περιουσιών, αναγκάζοντας χιλιάδες ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους.

Τα γεγονότα αυτά δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά. Εντάσσονται σε μια μακρά περίοδο αστάθειας που ακολούθησε την ανεξαρτησία του Νοτίου Σουδάν το 2011. Πολιτικές αντιπαραθέσεις, τοπικές συγκρούσεις, ανταγωνισμοί για φυσικούς πόρους και αδύναμοι κρατικοί θεσμοί έχουν επανειλημμένα οδηγήσει σε ένοπλες συγκρούσεις, με τους αμάχους να πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα.

Οι ανθρωπιστικές συνέπειες είναι τεράστιες. Χιλιάδες οικογένειες εγκαταλείπουν τα σπίτια τους, παιδιά στερούνται την εκπαίδευση, αγροτικές κοινότητες αδυνατούν να καλλιεργήσουν τη γη τους και η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες υγείας και τροφής παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη. Σε τέτοιες συνθήκες, η βία δεν καταστρέφει μόνο ζωές αλλά και τις προοπτικές ειρηνικής ανάπτυξης μιας ολόκληρης κοινωνίας.

Η Human Rights Watch καλεί τις αρχές του Νοτίου Σουδάν να διερευνήσουν άμεσα τις καταγγελλόμενες παραβιάσεις, να λογοδοτήσουν οι υπεύθυνοι ανεξάρτητα από την ιδιότητά τους και να διασφαλιστεί ουσιαστική προστασία των αμάχων. Παράλληλα, απευθύνει έκκληση στη διεθνή κοινότητα και στα Ηνωμένα Έθνη να συνεχίσουν να στηρίζουν τους μηχανισμούς προστασίας, παρακολούθησης και λογοδοσίας, ώστε να αποτραπεί περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης.

Το Νότιο Σουδάν υπενθυμίζει ότι η ειρήνη δεν εξασφαλίζεται μόνο με συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός. Προϋποθέτει θεσμούς που λειτουργούν, κράτος δικαίου, προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ουσιαστική εμπιστοσύνη μεταξύ των πολιτών και της πολιτείας. Χωρίς αυτά τα θεμέλια, ακόμη και οι πιο ελπιδοφόρες πολιτικές συμφωνίες κινδυνεύουν να παραμείνουν εύθραυστες.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η προστασία των αμάχων δεν αποτελεί απλώς ανθρωπιστική υποχρέωση. Είναι βασική προϋπόθεση για κάθε βιώσιμη ειρήνη. Όσο οι άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν υπό τον φόβο της βίας, της ατιμωρησίας και του εκτοπισμού, η σταθερότητα θα παραμένει δύσκολα επιτεύξιμος στόχος.

Η περίπτωση του Νοτίου Σουδάν αποτελεί ακόμη μία υπενθύμιση ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η λογοδοσία και ο σεβασμός του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου δεν είναι αφηρημένες αρχές.

Αποτελούν τα θεμέλια πάνω στα οποία μπορεί να οικοδομηθεί μια ασφαλέστερη και δικαιότερη κοινωνία.

• Η Αρετή Κοζάκου είναι συνεργάτιδα της Agora Dialogue. Αρθρογραφεί για ζητήματα που αφορούν τη δημοκρατία, την κοινωνία, τις διεθνείς σχέσεις, τον πολιτισμό και τον άνθρωπο, με έμφαση στη γνώση, την τεκμηρίωση, την κριτική σκέψη και τον γόνιμο δημόσιο διάλογο. Με την πεποίθηση ότι η ελεύθερη ανταλλαγή ιδεών, ο αμοιβαίος σεβασμός και η διαρκής αναζήτηση της γνώσης αποτελούν θεμέλια μιας δημοκρατικής και ειρηνικής κοινωνίας, επιδιώκει να συμβάλλει σε έναν ανοικτό και δημιουργικό προβληματισμό. Οι απόψεις που διατυπώνονται στα άρθρα είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκην τις θέσεις της Agora Dialogue ή οποιουδήποτε άλλου οργανισμού ή φορέα με τον οποίο η συγγραφέας ενδέχεται να συνεργάζεται.