Άνθη ζωής και δημιουργίας
Μια εκδήλωση και έκθεση από –και για– τα παιδιά της Παιδογκολογικής Κλινικής του Μακάρειου Νοσοκομείου, με ισχυρά μηνύματα
«Το διαμάντι δεν είναι παρά το προϊόν της μακρόχρονης και πεισματικής προσπάθειας ορισμένων ανθρώπων ν’ απαλείψουν το μαύρο μέρος της μοίρας τους», γράφει ο Οδυσσέας Ελύτης. Αυτή η προσπάθεια πραγματώνεται μέσα και από τη δημιουργία.
Η δημιουργία υπό δύσκολες συνθήκες αποτέλεσε το πλαίσιο μίας ξεχωριστής εκδήλωσης, η οποία έλαβε χώρα την Κυριακή, 12 Ιουλίου 2026, στο Πνευματικό Κέντρο Αγίου Χαραλάμπους Γερίου, στη Λευκωσία. Επίκεντρό της ήταν η έκθεση έργων παιδιών της Παιδογκολογικής Κλινικής του Μακάρειου Νοσοκομείου Λευκωσίας και γονέων τους. Εκτέθηκαν, επίσης, έργα εφήβων της Θεραπευτικής Κοινότητας «Αγία Σκέπη» καθώς και της ιατρού Ευαγγελίας Καραολή. Τίτλος της έκθεσης: «Ο Κήπος των Αρετών – Καρποί ζωής, πίστης και δημιουργίας», με το σύνθημα: «Κάθε έργο, ένα άνθος αρετής, ένα μήνυμα ζωής. Μαζί καλλιεργούμε αρετές! Μαζί στηρίζουμε ζωές!».
Ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Γεώργιος έθεσε την εκδήλωση υπό την αιγίδα του. Τα εγκαίνια τέλεσαν ο Μακαριώτατος και η Υφυπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας, Κλέα Παπαέλληνα, ως εκπρόσωπος του Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη. Παρέστησαν πολιτικοί και πολιτειακοί αξιωματούχοι, εκπαιδευτικοί, ιατροί, κληρικοί, παιδιά από την Παιδογκολογική Κλινική, γονείς και πλήθος κόσμου. Ως πολιτιστικό γεγονός με ανθρωπιστικό αποτύπωμα, η εκδήλωση αποτέλεσε πλαίσιο συνάντησης της παιδαγωγικής και θεραπευτικής εμπειρίας με την κοινωνία.
Τα έργα (περισσότερα από 200: κάδρα, ζωγραφισμένες πέτρες, κ.ά.) δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο απογευματινού εκπαιδευτικού προγράμματος, το οποίο εφαρμόστηκε πιλοτικά στην Παιδογκολογική Κλινική, από το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας, κατά τη σχολική χρονιά 2025-2026. Το πρόγραμμα σχεδιάστηκε με στόχο την αναβάθμιση της παρεχόμενης εκπαιδευτικής και ψυχοκοινωνικής στήριξης προς τα παιδιά που νοσηλεύονται, μέσα από παιδαγωγικά στοχευμένες, ευέλικτες και δημιουργικές δραστηριότητες, προσαρμοσμένες στις δυνατότητες, τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα κάθε παιδιού.
Η δράση υλοποιήθηκε από τη Μαρία Ανδρέου-Φωκά, εκπαιδευτικό με μεταπτυχιακή εξειδίκευση στη Γραφιστική Επικοινωνία και τις Εφαρμογές Ψυχολογίας & Συμβουλευτικής στην Κοινότητα, η οποία αξιοποίησε τη δημιουργία ως μέσο εκπαιδευτικής, συναισθηματικής και κοινωνικής ενδυνάμωσης των παιδιών.
Όπως ανέλυσε η κ. Ανδρέου-Φωκά στην ομιλία της, τα αποτελέσματα ανέδειξαν τη δημιουργία ως ουσιαστική προέκταση της θεραπευτικής προσέγγισης. Τα παιδιά –μαθητές και μαθήτριες Μέσης, Δημοτικής αλλά και Προσχολικής Εκπαίδευσης– ανακάλυψαν διεξόδους έκφρασης. Αυτό λειτούργησε αναζωογονητικά, βελτιώνοντας τη συνολική εμπειρία στο νοσοκομειακό περιβάλλον. «Κάθε έργο της έκθεσης είναι ένα άνθος δύναμης, ελπίδας και δημιουργίας, υπενθυμίζοντας ότι ακόμη και υπό τις πιο δύσκολες συνθήκες, η παιδική ψυχή ανθεί, όταν της προσφέρονται χώρος, φροντίδα και αγάπη. Μέσα από αυτό το πρόγραμμα το δημιουργικό κομμάτι έγινε γλώσσα επικοινωνίας. Τα χρώματα έγιναν συναισθήματα. Οι ζωγραφιές έγιναν προσευχές. Οι δημιουργίες έγιναν γέφυρες που ένωσαν καρδιές. Τα έργα που εκτίθενται σήμερα δεν είναι απλώς καλλιτεχνικές δημιουργίες. Είναι ιστορίες. Είναι βιώματα. Είναι μαρτυρίες ψυχής. Πίσω από κάθε χρώμα υπάρχει ένα όνειρο. Πίσω από κάθε πινελιά υπάρχει μία ελπίδα. Πίσω από κάθε δημιουργία υπάρχει ένας μικρός ή μεγάλος αγώνας ζωής», τόνισε. Επιπλέον υπογράμμισε την επίδραση της επαφής με τα παιδιά στην ίδια: «Κάθε συνάντηση μαζί τους ήταν ένα μάθημα ζωής. Κάθε βλέμμα, μια υπενθύμιση δύναμης. Κάθε χαμόγελο, μια απόδειξη ότι η ελπίδα μπορεί να επιβιώσει ακόμη και στις πιο δύσκολες συνθήκες».
Εξηγώντας τον τίτλο «Ο Κήπος των Αρετών» η εμπνεύστρια τόνισε: «Ένας κήπος δεν ανθίζει από μόνος του. Χρειάζεται φροντίδα, υπομονή, επιμονή, αγάπη, πίστη. Χρειάζεται ανθρώπους που θα σκύψουν με σεβασμό πάνω από τη γη, θα σπείρουν με ελπίδα και θα περιμένουν με εμπιστοσύνη τον καρπό. Και όπως ακριβώς ένας κήπος καλλιεργείται με κόπο και φροντίδα, έτσι καλλιεργούνται και οι αρετές στην ανθρώπινη ψυχή: η αγάπη, η πίστη, η ελπίδα, η υπομονή, η πραότητα, η καλοσύνη, η ταπείνωση. Οι αρετές δεν καλλιεργούνται στην ευκολία. Δυναμώνουν μέσα στις δοκιμασίες. Ωριμάζουν με τη χάρη του Θεού και τον προσωπικό αγώνα. Και ανθίζουν στην καρδιά του ανθρώπου. Αυτοί είναι οι αληθινοί καρποί του Αγίου Πνεύματος. Καρποί που δεν είναι θεωρία. Είναι ζωή, εμπειρία, παρουσία. Σήμερα βρισκόμαστε εδώ για να απολαύσουμε αυτούς τους καρπούς. Γιατί, αν κάποιος αναζητήσει ζωντανά παραδείγματα αρετής, δεν χρειάζεται να κοιτάξει μακριά. Βρίσκονται ανάμεσά μας. Βρίσκονται στα παιδιά. Στα παιδιά που, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν καθημερινά, συνεχίζουν να χαμογελούν, να ελπίζουν, να δημιουργούν και να ονειρεύονται. Βρίσκονται στους γονείς τους, οι οποίοι γίνονται καθημερινά πηγή δύναμης, θάρρους και αστείρευτης αγάπης, που αδιαλείπτως δίνουν έναν αγώνα σιωπηλό, αλλά βαθιά ηρωικό. Στους γονείς που μετατρέπουν την αγωνία σε δύναμη, τον φόβο σε ελπίδα και την αβεβαιότητα σε αγάπη που δεν λυγίζει. Η παρουσία τους δίπλα στα παιδιά τους είναι μία διαρκής πράξη προσφοράς, αυταπάρνησης και αξιοπρέπειας. Και μέσα από τη δική τους στάση, τα παιδιά αντλούν θάρρος, κουράγιο και φως, ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές».
Η υπεύθυνη της Παιδογκολογικής Κλινικής, δρ Ελένη Παπαχριστοδούλου, προέβαλε τον ρόλο του εκπαιδευτικού ως συμπληρωματικό εκείνου του ιατρού. Πρέπει να γνωρίζει τις ιδιαιτερότητες της ασθένειας, τις παρενέργειες, αλλά και να μπορεί να διαχειρίζεται πόνο, πένθος και απώλεια. Η ανακουφιστική φροντίδα είναι ολιστική, περιλαμβάνοντας στήριξη σωματική, ψυχική, πνευματική, εκπαιδευτική. Αφοσιωμένοι εκπαιδευτικοί επιτελούν έργο εφάμιλλο των ιατρών. H Πολιτεία οφείλει στα παιδιά την ενίσχυση και επέκταση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Την αξία του έργου που επιτελείται στο Παιδογκολογικό επισήμανε και η εκπρόσωπος του Υπουργού Υγείας Νεόφυτου Νικολαΐδη, δρ Άντρη Αριστοτέλους.
Στο πλαίσιο του χαιρετισμού του, ο Αρχιεπίσκοπος Γεώργιος εξήρε τη σημασία της εκδήλωσης και των αρετών, για το άτομο και το σύνολο. «Συγχαίρουμε το Υπουργείο Παιδείας και την εκπαιδευτικό Μαρία Ανδρέου-Φωκά για τη δράση αυτή καθώς και το ιατρικό και παραϊατρικό προσωπικό της Παιδογκολογικής Κλινικής, για το έργο που επιτελούν. Πρωτίστως, όμως, συγχαίρουμε τα παιδιά και τις οικογένειες για τον αγώνα τους. Ως Εκκλησία, οφείλουμε να είμαστε στο πλάι τους, ηθικά και έμπρακτα», τόνισε. Επιπλέον, αναφέρθηκε στον ρόλο των δοκιμασιών και τη σημασία του αγώνα για την υπέρβασή τους.
Ακολούθησαν οι παρεμβάσεις των έφηβων δημιουργών Λευκοθέας Λουκά, Ολυμπίας Ξενοφώντος και Αθηνάς Ταπακούδη. Η Λευκοθέα και η Αθηνά περιέγραψαν τη σημασία του εκπαιδευτικού προγράμματος και της προσέγγισης της κ. Ανδρέου-Φωκά για τις ίδιες στο νοσοκομειακό περιβάλλον.
Ιδιαίτερα συγκλόνισε η 16χρονη Ολυμπία Ξενοφώντος, καθώς μέσα από την περιγραφή της προσωπικής εμπειρίας έγινε η φωνή των παιδιών που δοκιμάζονται, λέγοντας αλήθειες προφανείς αλλά και άδηλες. «Πριν 3 χρόνια ήρθα αντιμέτωπη με τη σκληρή πραγματικότητα μιας δύσκολης ασθένειας. Και ένιωσα μεγάλη στήριξη από πολλούς ανθρώπους. Ήρθα όμως αντιμέτωπη και με την κρατική αναλγησία, με την έγνοια κάποιων για την εικόνα και όχι για την ουσία, με τις ανέξοδες και ψεύτικες υποσχέσεις, τα ψεύτικα χαμόγελα, την προχειρότητα, την ευθυνοφοβία και την έλλειψη οράματος και προγραμματισμού. Είδα παιδιά να κινδυνεύουν, είδα άρχοντες να προσκαλούνται στο Ογκολογικό να ακούσουν για τα προβλήματά μας και να μην έρχονται, είδα άλλους άρχοντες να έρχονται αλλά και αυτοί να φεύγουν χωρίς πρακτικά αποτελέσματα για τα δύσκολα και τα μεγάλα προβλήματα, είδα γιατρούς, γονείς, παιδιά να φωνάζουν ότι κινδυνεύουν και να ζητούν τη δημιουργία ενός σύγχρονου νοσοκομείου και να μην εισακούονται. Ειδικά στον τομέα της υγείας, δεν χωρεί κανένας μικρολογιστικός υπολογισμός. Δεν χωρεί καμία προχειρότητα και καμία έκπτωση που να επιβάλλουν αντί την κατασκευή ενός καινούριου παιδιατρικό νοσοκομείου πρόχειρα πατσιαρίσματα στο υφιστάμενο πεπαλαιωμένο Μακάρειο Νοσοκομείο. Απαιτείται έμπρακτος σεβασμός στο έργο των γιατρών και των νοσοκόμων», τόνισε χαρακτηριστικά.
Η Τίνα Παύλου, κλινική διευθύντρια της θεραπευτικής Κοινότητας «Αγία Σκέπη», αναφέρθηκε στη βαθιά δέσμευση της κοινότητας στην υγεία και τη δημόσια προσφορά. Προέβαλε, επίσης, την ολιστική προσέγγιση, σε άτομα και οικογένειες, την αφοσίωση, την επιστημονική καθοδήγηση και τον –κοινό με την Παιδογκολογική Κλινική– στόχο ελπίδας και προοπτικής.
Η δρ Σωτηρούλα Βασιλείου ανάπτυξε το θέμα «Η θεραπευτική δύναμη της δημιουργίας». «Συμβαίνει ενίοτε, μέσα από το έργο του, ο δημιουργός να γίνεται οδηγός. Τα έργα φυλάσσουν τα αισθήματα, την προσωπικότητα. Μια ζωγραφιά, ένα γραπτό, ένα οποιοδήποτε έργο, το οποίο κυοφορήθηκε σε μέρες και νύχτες πάλης φέρει το αποτύπωμα των συνθηκών δημιουργίας του. Και, στο πλαίσιο αυτό, εμπνέει περισσότερο. Οι ασθένειες και οι εξαρτήσεις είναι δοκιμασίες, που μας θυμίζουν την ευαλωτότητα, την ευθραυστότητα, την αξία όσων θεωρούμε αυτονόητα. Η κατάληξη εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από την αντίδραση του προσώπου αλλά και τη συνδρομή των οικείων και της κοινωνίας και θεσμών. Και η ανάγκη αυτής της συνδρομής αναδείχθηκε ήδη, με τον πιο εύγλωττο τρόπο», εξήγησε. «Σε μία παιδογκολογική μονάδα ανθούν –σε πείσμα του αναπόφευκτου πόνου και του εύλογου φόβου– όνειρα, παιχνίδι, γέλιο, δημιουργία, γνώσεις, επικοινωνία, αγάπη, ευαισθησία, ενσυναίσθηση, αλληλεγγύη, ελπίδα, πίστη· υπάρχει η ζωή, για τη ζωή. Υπάρχουν συγγενείς, ιατροί, νοσηλευτές, ψυχολόγοι, δάσκαλοι, φίλοι: οι συναγωνιστές, οι σύμμαχοι. Αναδομείται το παρόν, για το μέλλον», τόνισε.
«Τα παιδιά ζωγραφίζουν στον τοίχο
δυο καρδιές κι έναν ήλιο στη μέση.
Παίρνω φως απ’ τον ήλιο και φτιάχνω την αγάπη
και μου λες πως σ’ αρέσει.
Τα σκοτάδια σκορπάνε κι η μέρα λουλουδίζει
σαν ανθός στο περβάζι», επισήμανε (Γ. Χατζηνάσιος, Μ. Μπουρμπούλης).
Ακολούθησε η επίδοση τιμητικής πλακέτας και ενός χειροποίητου καραβιού, από εκπρόσωπο του Ιδρύματος «Μικροί Ήρωες», στην οικογένεια του Αλέξανδρου Χρυσοστόμου, ο οποίος έφυγε την 1η Ιουνίου 2026, σε ηλικία 15 ετών, μετά από γενναία μάχη με τον καρκίνο. «Ο Αλέξανδρος πάλεψε με θάρρος, αξιοπρέπεια και δύναμη ψυχής. Το φως που σκόρπισε, το χαμόγελό του και η γενναιότητά του θα συνεχίσουν να φωτίζουν τις καρδιές όλων όσων τον γνώρισαν και τον αγάπησαν», επισημάνθηκε. Άλλωστε, η εκδήλωση ήταν αφιερωμένη στη μνήμη του Αλέξανδρου, του οποίου πίνακας –μωβ (λεβάντας) μπουκέτο σε βιολετί φόντο– ήταν τοποθετημένος σε περίοπτη θέση.
Τέλος, απονεμήθηκαν διπλώματα στους δημιουργούς και τους άλλους συντελεστές του προγράμματος από τον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Γεώργιο.
Μετά την κοπή της κορδέλας από Αρχιεπίσκοπο και Υφυπουργό, οι παριστάμενοι περιηγήθηκαν στην έκθεση, σε κλίμα συγκίνησης, ανάμεικτης με σεβασμό, αναθάρρηση και θαυμασμό, και ενημερώθηκαν για τη δημιουργική πορεία του προγράμματος, από την εκπαιδευτικό, τα ίδια τα παιδιά και άλλους συντελεστές.
«Είδα τους καρπούς της δημιουργίας των παιδιών και άκουσα προσεκτικά τις παρεμβάσεις τους!», τόνισε η κ. Παπαέλληνα, επισημαίνοντας και τη συνακόλουθη ευθύνη. «Η ανταπόκριση υπερέβη τις προσδοκίες μας. Ελπίζουμε η έκθεση να συμβάλει και στην εδραίωση και ενίσχυση του προγράμματος από το Υπουργείο Παιδείας, προς όφελος των παιδιών», επισήμανε στο τέλος η κ. Ανδρέου-Φωκά.
Ανταποκρινόμενος σε επιθυμία γονιών και παιδιών, ο Αρχιεπίσκοπος Γεώργιος επισκέφθηκε, στις 14 Ιουλίου, την Παιδογκολογική Κλινική του Μακάρειου Νοσοκομείου. Συνοδευόμενος από τον διάκονο Μιχαήλ Νικολάου και την κ. Ανδρέου-Φωκά συναντήθηκε, στο δωμάτιο επισκεπτών της Κλινικής, με τους γονείς των νοσηλευόμενων παιδιών. Απένειμε στους συμμετέχοντες του εκπαιδευτικού προγράμματος τα τιμητικά τους διπλώματα, απηύθυνε λόγια αγάπης, ενδυνάμωσης και ελπίδας και προσέφερε την πατρική του ευλογία.
Την εκδήλωση υποστήριξαν οι εξής φορείς: Ίδρυμα Αλκίνοος Αρτεμίου, Παγκύπριος Σύνδεσμος Γονέων και Φίλων Παιδογκολογικής Μονάδας, Ίδρυμα «Μικροί Ήρωες», Παγκύπριος Αντιλευχαιμικός Σύνδεσμος «ΖΩΗ», Δήμος Λατσιών–Γερίου, Χριστιανικός Σύνδεσμος Γυναικών & Εκκλησιαστική Επιτροπή Ι.Ν. Αγ. Χαραλάμπους Γερίου, Βιβλιοπωλείο Μαρέλιον. Όλα τα έσοδα από τις πωλήσεις των έργων διατέθηκαν για τις ανάγκες της Παιδογκολογικής Κλινικής του Μακάρειου Νοσοκομείου Λευκωσίας.