Ίδρυση, Δράση και «Αυτοδιάλυση» του ΡΚΚ (IV)
Α’ Πορεία του ΡΚΚ & Εσωκομματική Κρίση
Την περίοδο της Περεστρόικα, ο ΓΓ της ΕΣΣΔ Yuri Vladimiroviç Andropov (γ.15/6/1914 – θ. 9/2/1984, Γιούρι Βλαντιμίροβιτς Αντρόποφ) στην αναφορά του περί «εκτός Σοβιετικής αδελφών λαών» αναφέρεται στους Κούρδους και τον αγώνα του ΡΚΚ.
Έτσι διαπιστώνεται η βοήθεια της ΕΣΣΔ προς το μαρξιστικό – λενινιστικό ΡΚΚ.
Το 1984, το PKK δήλωσε ότι θα εφαρμόσει την στρατηγική της «λαϊκής επανάστασης της μεγάλης πορείας» που ανέπτυξε ο Μάο Τσετούνγκ στην Κίνα την περίοδο 1934 – 1935. Ο Öcalan το 1984 δηλώνει «την έναρξη του μακρόπνοου απελευθερωτικού αγώνα». Έτσι το HRK άρχισε να εφαρμόζει μεθόδους ανταρτοπόλεμου στο ΒΚ. Οι Ένοπλες Δυνάμεις της ΤΔ σε ανταπόδοση των πρώτων επιθέσεων, επικαλούμενες την σύμβαση του 1983, την περίοδο 27/5/1984 – 11/10/1984 με 7.000 άνδρες θα εισχωρήσoυν 10 χλμ. εντός των Ιρακινών συνόρων.
Στις 15/8/1984 το HRK συντονισμένα θα επιτεθεί συγχρόνως σε τρεις διαφορετικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις της ΤΔ στο ΒΚ.
Στην «πρώτη μεγάλη πορεία» του ΡΚΚ (1984 – 1987), οι περισσότεροι επιστρατευμένοι αντάρτες ήταν απόφοιτοι Β’/βαθμιας και Γ’/βαθμιας εκπαίδευσης, προερχόμενοι από τους αποφυλακισθέντες των φυλακών του Diyarbakır, όπου είχαν υποστεί φρικτά βασανιστήρια[15].
Στις 15/12/1984 το ΡΚΚ θα υπογράψει πρωτόκολλο συνεργασίας με αριστερές Τουρκικές οργανώσεις που διεξήγαγαν ένοπλο αγώνα κατά της ΤΔ[16] και από το 1985 θα συνεργαστούν σε κοινές δράσεις. Σε απάντηση, οι Ένοπλες Δυνάμεις της ΤΔ άρχισαν να εκκενώνουν Κουρδικά χωριά και οικισμούς στη νοτιοανατολική περιφέρεια της ΤΔ, εφαρμόζοντας την από την Δύση καθιερωμένη τακτική της «καμένης γης» (όπως στο παρελθόν σε Ελλάδα, Βιετνάμ, Βολιβία, Ινδονησία, κ.ά.). Με την εν λόγω πολιτική που θα εφαρμοστεί μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1990, με μία εκτίμηση της Human Rights Watch (HRW 1994, μελέτη Jongerden Joost), οι εκτοπισμένοι ήταν περίπου 2 εκ., όταν ο πληθυσμός της ΤΔ το 1990 ανέρχονταν σε 56.473.035…
Την περίοδο 1986 – 1988, MOSSΑD και CIA οργανώνουν από κοινού βομβιστικές επιθέσεις κατά του Öcalan στη Συρία. Ο ηγέτης του ΡΚΚ διέφυγε σώος.
Στις 25 – 30/10/1986 στην κοιλάδα Bekkaa θα υλοποιηθεί η 3η Γενική Συνέλευση του ΡΚΚ. Αποφασίζεται η πολιτική και οικονομική δραστηριότητα του κόμματος σε Ευρώπη και σ’ άλλες εκτός Ευρώπης χώρες. Το HRK θα μετονομαστεί σε Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός του Κουρδιστάν (Artêşa Rizgariya Gelê Kurdistan, ARGK). Την διοίκηση θα αναλάβει ο Cemil Bayık (γ.26/2/1955, Τζεμίλ Μπαγίκ). Θα ανακοινωθούν οι αρχές λειτουργίας του ARGK και θα συσταθεί υπηρεσία μυστικών υπηρεσιών και κατασκοπίας του ΡΚΚ. Με την κατάργηση του HRK και την σύσταση του ARGK, το νέο αντάρτικο σχήμα απαρτίζονταν από νεότερα μέλη, τα περισσότερα αγράμματα ή απόφοιτοι Α’/βαθμιας εκπαίδευσης. Στις μάχες που ακολουθούν θα αυξηθούν οι απώλειες αλλά θα σημειωθεί και η μικρή ηλικία των θυμάτων και η δραματική μείωση της υπηρεσίας τους στο μέτωπο.
Κατόπιν της 3ης ΓΣ θα ξεσπάσει εσωτερική κρίση, που χαρακτηρίζεται από διαφωνίες και συγκρούσεις εντός της ηγεσίας και των απλών στελεχών της οργάνωσης.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, αναδύθηκαν διαφορετικές απόψεις σχετικά με την οργανωτική ιδεολογία, τις τακτικές και τους στόχους, οδηγώντας ορισμένες ομάδες να αποσχιστούν από το PKK ή/και να ξεκινήσουν ανεξάρτητα από το ΡΚΚ αυτονομιστικά κινήματα. Αυτές οι εσωτερικές συγκρούσεις επηρέασαν σημαντικά τη δομή και τις δράσεις της οργάνωσης. Οι κύριες αιτίες της εσωτερικής κρίσης του PKK το 1986, συνοψίζονται σε:
- Διαφωνίες ηγεσίας: Προέκυψε ανταγωνισμός γύρω από ηγετικές θέσεις και χαρισματικές προσωπικότητες εντός της οργάνωσης.
- Ιδεολογικές διαφορές: Προέκυψαν διαφορετικές ερμηνείες και προσεγγίσεις σχετικά με την ιδεολογία και τους στόχους της οργάνωσης.
- Διαφωνίες τακτικής: Προέκυψαν διαφορές απόψεων σε θέματα όπως οι μέθοδοι ένοπλης πάλης, η χρήση βίας και η επιλογή στόχων.
- Προβλήματα οργανωτικής δομής: Ασκήθηκαν επικρίσεις κατά της συγκεντρωτικής και αυταρχικής δομής και προέκυψαν απαιτήσεις για μια πιο δημοκρατική και συμμετοχική οργάνωση.
Πολλά στελέχη του ιδρυτικού ΡΚΚ ή θα εκτελεστούν ή θα εγκαταλείψουν την περιοχή διαφεύγοντας σε Δυτικές χώρες. Μεταξύ των εξορισθέντων ήταν και η σύζυγος του Öcalan, Kesire Yıldırım – Öcalan (Κεσιρέ Γιλντιρίμ). Η αρχή του να νυμφεύονται οι αντάρτες με γυναίκες ενταγμένες στο κίνημα, θα εμφανίσει μία επιπλέον παράμετρο στην εν λόγω κρίση. Για αρκετό καιρό στην κοιλάδα Bekkaa θα επικρατήσει η εσωτερική τρομοκρατία και οι διώξεις συναγωνιστών. Φημολογείται ότι εκτελέστηκαν εκατοντάδες μέλη του ΡΚΚ με εντολή του διοικητή Bayık του στρατοπέδου Mahsum Korkmaz (Μαχσούμ Κορκμάζ).
Η εσωτερική κρίση επηρέασε αρνητικά τόσο τις στρατιωτικές όσο και τις πολιτικές δραστηριότητες του PKK, οδηγώντας σε παρακμή την εξουσία της οργάνωσης και στην αποχώρηση ορισμένων ομάδων. Ταυτόχρονα, οι επιθέσεις του PKK εναντίον αμάχων αυξήθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Αυτές οι επιθέσεις θεωρούνται αντανάκλαση της πολιτικής βίας της οργάνωσης, καθώς και των εσωτερικών της προβλημάτων. Η εσωτερική κρίση του PKK του 1986 ήταν μια σημαντική περίοδος που αποκάλυψε την ηγεσία, την ιδεολογία, τις τακτικές και τα διαρθρωτικά προβλήματα της οργάνωσης, αποδυνάμωσε την ισχύ της και οδήγησε σε αύξηση των πράξεων βίας εναντίον αμάχων.
Οι εσωκομματικές σκληρές αντιπαραθέσεις θα έχουν αντίκτυπο και στις σχέσεις του ΡΚΚ με τις άλλες Κουρδικές επαναστατικές οργανώσεις. Έτσι θα σημειωθούν ένοπλες συγκρούσεις με το KUK στη Μαρδίνη (Mardin), με το DDKD στην Αμιδά (Diyarbakır), με το KAWA στη Χασαναρά (Siverek), κ.ά.
Τον Ιανουάριο του 1987 (22/1 – 27/1), το ΡΚΚ θα επιχειρήσει κατά πολιτικών στόχων.
Το 1987, υπό την διοίκηση της Στρατιωτικής Χωροφυλακής (Jandarma) της ΤΔ, θα συσταθεί εν αγνοία του πολιτικού κατεστημένου και μεγάλου τμήματος του ανώτατου διοικητικού προσωπικού των Ένοπλων Δυνάμεων, η Υπηρεσία Πληροφοριών και Πάταξης Τρομοκρατίας της Στρατιωτικής Χωροφυλακής (Jandarma İstihbarat ve Terörle Mücadele Grup Komutanlığı, JİTEM). Το JİTEM θα δραστηριοποιηθεί στο Κουρδιστάν και εκτός την επικράτειας της ΤΔ και θα προβεί σε επιχειρήσεις σε Ιράκ και Ελλάδα. Οι κρατικοί φορείς μέχρι το 2011 θα αρνηθούν την ύπαρξη του JİTEM! [17]
Στις 16/3/1988 κατά την διάρκεια του πολέμου Ιράκ – Ιράν, το Ιράν είχε αποκτήσει στρατιωτική υπεροχή και εδάφη στο ΝΚ. Συγκεκριμένα στην περιφέρεια Helebce (Χελέμπτσε) του Ιράκ που είχε κατακτηθεί από Ιρανικές δυνάμεις, το Ιράκ θα επιτεθεί με χημικά όπλα (αέριο μουστάρδας), με αποτέλεσμα να χάσουν την ζωή τους 3.500 – 5.000 άμαχοι Κούρδοι. Το γεγονός αυτό θα προβληθεί εκτενέστατα στα ΜΜΕ. Έτσι από την μία η δυτική κοινή γνώμη αρχίζει να στηρίζει τον Κουρδικό απελευθερωτικό αγώνα, από την άλλη το καθεστώς του Ιράν θα επιτρέψει το ΡΚΚ να ανοίξει στρατόπεδο στην οροσειρά Kandil (Κάντιλ βρίσκεται Ανατολικά του ΝΚ, ξεκινά από την επικράτεια του Ιράκ και εκτείνεται μέχρι εντός του Ιράν στο ΑΚ).
Στις 21/5/1989 Κούρδοι καθεστωτικοί προερχόμενοι από διάφορα σημεία της ΕΣΣΔ, θα ιδρύσουν την Κουρδική Ένωση Yekbûn (Ένωση), με απώτερο σκοπό την δημιουργία του Αυτόνομου Νομού του Κουρδιστάν (Kürdistan Uyezdi, Νομός Κουρδιστάν), που θα κείται μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν (κυρίως περιφέρειας της Δημοκρατίας του Αρτσάχ), ούτως ώστε να ελεγχθεί και η ένταση μεταξύ των δύο Σοβιετικών δημοκρατιών. Έτσι στο Καζαχστάν εκδίδεται η εφημερίδα Κουρδιστάν που απευθύνεται στους 152.717 Κούρδους που κατοικούν διάσπαρτα στην ΕΣΣΔ, ούτως ώστε να ενστερνιστούν την ιδέα του αυτόνομου νομού και να στηρίξουν το εν λόγω σχέδιο. Λόγω της κατάρρευσης της ΕΣΣΔ τέλη του 1990, των ενστάσεων που υπόβαλε η ΤΔ και της έντασης μεταξύ Αζέρων – Αρμενίων, το σχέδιο δεν θα υλοποιηθεί…
Η Θυελλώδης Δεκαετία του 1990 & Η Β’ Πορεία του ΡΚΚ
Τα δύο πιο σημαντικά παράνομα Κουρδικά κόμματα της δεκαετίας του 1990 ήταν τα: PKK του Öcalan και PSK του Burkay. Tο PKK ανταγωνιζόμενο το PSK κυριάρχησε στο «Κουρδικό ζήτημα» στην ΤΔ. Από Τουρκικής πλευράς το νόμιμο SHP (Sosyaldemokrat Halkçı Parti, Σοσιαλδημοκρατικό Λαϊκό Κόμμα, τρίτο στις εκλογές τις 20/10/1991 με 20,75% ψήφους) που ηγείται ο Erdal İnönü (γ. 6/6/1936 – θ. 31/10/2007 Ακαδημαϊκός Φυσικής, υιός του Mustafa İsmet İnönü) στις εκλογές στις 20/10/1991, στην προσπάθεια της Κούρδο – Τουρκικής πολιτικής σύγκλισης, θα συνεργαστεί με το Halkın Emek Partisi (HEP, Κόμμα Μόχθος του Λαού). Στο HEP συμμετείχαν Κούρδοι δημοκράτες ενώ κανείς από τους ιδρυτές του δεν ήταν Κουρδικής καταγωγής. Παρόλη την προσπάθεια των κρατικών λειτουργών, δεν βρέθηκε να σχετίζεται με το ΡΚΚ κανείς από τους ιδρυτές του[18]. Διώκονται σχεδόν όλα τα ιδρυτικά μέλη. Αποτέλεσμα της συνεργασίας SHP – HEP ήταν η δραματική μείωση των ψήφων του SHP στις δυτικές πόλεις και στα παράλια, έναντι της αύξησης σε Ανατολική και Νοτιοανατολική ΤΔ, όπου το ποσοστό των ψήφων θα υπερβεί το 50%. Για πρώτη φορά η μεταπολεμική συμμετοχή βουλευτών με δεδηλωμένη Κουρδική συνείδηση στην TBMM σε συνεργασία με το Τουρκικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, θεωρείται σε ανώτερο πολιτικό επίπεδο ως πρώτο βήμα για την εθνική Κούρδο – Τουρκική συμφιλίωση.
Στις 12/4/1991, στην TBMM ψηφίζεται νόμος περί πάταξης της τρομοκρατίας (Ν-3713, 12/4/1991). Παράλληλα το 1992 ανανεώνεται η κατάσταση έκτακτης ανάγκης στη Νοτιοανατολική Τουρκία. Οι 14 Κούρδοι βουλευτές του HEP, σε ένδειξη διαμαρτυρίας παραιτούνται, μερικοί εξ αυτών συλλαμβάνονται. Έτσι ξανά στην ΤΔ οι εθνικιστικές τάσεις υπερβαίνουν των ειρηνευτικών διαδικασιών!
Στην ΤΔ όταν οι Κούρδοι βουλευτές του HEP στην ορκωμοσία της νέας Βουλής, το Μάρτιο του 1992, από το βήμα της TBMM εκφωνούν δηλώσεις στην Κουρδική γλώσσα, δημιουργείται πολιτική κρίση η οποία θα στιγματιστεί με την παύση των Κουρδοκεντρικών πολιτικών κομμάτων και την εν τη γενέσει κατάρρευση των συμφιλιωτικών προσπαθειών.
Μετά τη συνεργασία με το SHP, δηλαδή από αρχές της δεκαετίας του 1990 μέχρι το 2025, θα συσταθούν 12 κόμματα φιλικά κείμενα προς τους Κούρδους που προβάλλουν στην Τουρκική κοινωνία το «Κουρδικό ζήτημα» και αναζητούν λύση. Πολλά εξ αυτών θα παυτούν με δικαστικές αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Βασική κατηγορία ήταν ότι σε συνεργασία με το ΡΚΚ προσπαθούν να διαμελίσουν την ΤΔ.
Κατά τον Α’ Πόλεμο του Κόλπου (2/8/1990 -28/2/1991, Επιχείρηση Καταιγίδα της Ερήμου), 39 χωρών ένοπλες δυνάμεις υπό την ομπρέλα του ΟΗΕ στις 17/1/1991 θα επιτεθούν στον τότε 5ο ισχυρότερο στρατό της υφηλίου. Οι Ιρακινές δυνάμεις θα γονατίσουν σε 40 ημέρες. Η ΤΔ εκτός του ότι θα επιτρέψει την χρήση των αερολιμένων και ηλεκτρονικών μέσων της, δεν θα συμμετάσχει στις επιχειρήσεις. Ο Ιρακινός Πρόεδρος Saddam Hussein, θα επιτεθεί στους Σιίτες του Νότου και στους Κούρδους του Βορά λόγω της ουδέτερης στάσης που κράτησαν. Η χρήση χημικών όπλων κατά Κούρδων άοπλων πολιτών, από την μία θα προκαλέσει το μίσος της διεθνούς κοινής γνώμης κατά του δικτάτορα, από την άλλη θα προκαλέσει συμπάθεια προς τον Κουρδικό λαό. Έτσι παγκοσμίως θα αυξηθεί η δημοτικότητα και η στήριξη προς το ΡΚΚ.
Σημειώσεις
[15] Κοίτα Nevzat Çiçek, εφημ. Sabah, Yıldıran”ın işkenceleri PKK”nın temelini attı, 22/8/2009 [16] Κοίτα Aliza Marcus, The PKK and Kurdish fight for Indepence Blood and Belief, New York University Press, NY 2007 [17] Κοίτα εφημερίδα Radıkal 9/7/2011. Ve devlet JİTEM” i resmen kabul etti. [18] Nicole Watts, Activists in Office: Kurdish Politics and Protest in Turkey, εκδ. οικ. University of Washington Press, ΗΠΑ 2010.