Ίδρυση, Δράση και «Αυτοδιάλυση» του ΡΚΚ (I)
Με τις πολιτικές εξελίξεις στις 12/5/2025 στην Τουρκική Δημοκρατία (ΤΔ) επανήλθε στην επικαιρότητα το «Κουρδικό ζήτημα»
Έτσι παράλληλα με τη μελέτη του γράφοντα[1], κρίνεται αναγκαίο να αναλυθεί το πού οδηγούν οι εν λόγω εξελίξεις.
Ο ιστορικός λαός των Κούρδων που κατοικεί στο κέντρο της Διευρυμένης Μέσης Ανατολής (ΔΜΑ), μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (ΠΠ) με την κατάρρευση του Οσμανικού Κράτους (ΟσΚ) και την μη εφαρμογή της Συνθήκης των Σεβρών (28/7 – 10/8/1920), δεν κατορθώνει να ιδρύσει το δικό του ανεξάρτητο έθνος-κράτος.
Έτσι μετά την ιστορική, για θρησκευτικούς λόγους, διχοτόμηση των Κούρδων, με την Συνθήκη Kasr-ı Şirin (Κάσρι Σιρίν 17/5/1639, Σουνιτικό ΟσΚ – Σιίτικο Safevî), στον 20ο αι. οι Κουρδικές φυλές τριχοτομούνται με τις συνθήκες Saadabad (Σαανταμπάντ, 8/7/1937 – 1948) και CENTO (Central Treaty Organization, 24/2/1955 – 16/3/1979). Σήμερα οι Κούρδοι εξαναγκάζονται να διαβιούν υπό διαφορετικές συνθήκες σε τέσσερα έθνη-κράτη της ΔΜΑ: ΤΔ (Βόρειο Κουρδιστάν, ΒΚ), Συρία (Δυτικό Κουρδιστάν, ΔΚ), Ιράκ (Νότιο Κουρδιστάν, ΝΚ) και Ιράν (Ανατολικό Κουρδιστάν, ΑΚ).
Θεωρώντας τον προ Παγκοσμίων Πολέμων Κουρδικό απελευθερωτικό αγώνα, ως αγώνα διαφορετικών περιόδων και ως εκ τούτου συνθηκών, στο πλαίσιο της ανακοινωμένης στις 12/5/2025 δήλωσης αυτοδιάλυσης του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (Partiya Karkerên Kurdistanê, PKK), θα μελετήσουμε τον «Κουρδικό αγώνα» του ΒΚ ξεκινώντας από την δεκαετία του 1960 μέχρι των ημερών μας. Έτσι οι προβλέψεις για το μέλλον «του Κουρδικού ζητήματος» και του νέου πολιτικού καθεστώτος στη ΤΔ που αναφέρονται στον επίλογο, θα είναι πιο κατανοητές από τον αναγνώστη.
Βέβαια ο αναγνώστης θα πρέπει να προβληματιστεί σοβαρά όσον αφορά την προσπάθεια των Τουρκικών ΜΜΕ «όλων των αποχρώσεων» αλλά και των κρατικών θεσμών στο να περιορίσουν τον «Κουρδικό αγώνα» ως αποκλειστικό αγώνα του ΡΚΚ και να αναδείξουν ως μοναδικό ηγέτη των Κούρδων τον Abdullah Öcalan (Αμπντουλλάχ Οτζαλάν, γ. 4/4/1949). Κυρίως θα πρέπει να αναρωτηθεί, γιατί την εν λόγω πρακτική ακολουθούν και οι αντίστοιχοι Ελλαδικοί θεσμοί.
Ο Κουρδικός Αγώνας μετά το Α’ Κίνημα των Ένοπλων Δυνάμεων
Όλα ξεκίνησαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Kabakyazı (Καμπάκγιαζι) της Σεβάστειας[2], όταν 485 διανοούμενοι, ανώτεροι κρατικοί λειτουργοί και Κούρδοι φύλαρχοι από αρχές Ιουνίου του 1960 φυλακίζονται ως «φιλοξενούμενοι» (zorunlu misafir = εξ ανάγκης φιλοξενούμενοι) από το καθεστώς των κινηματιών τις 27/5/1960, με την αιτιολογία ότι «καταβάλλουν προσπάθεια διαμελισμού της ΤΔ». Η εννέα μηνών συνεύρεση 55 Κούρδων φυλάρχων με τους αριστερούς επαναστάτες διανοούμενους και τους αιρετούς του απερχόμενου καθεστώτος, θα φέρει ζύμωση ιδεών και δράση, η οποία θα εμφανιστεί με την ψήφιση του νέου Τουρκικού Συντάγματος.
Λαμβάνοντας υπόψιν ότι το «δημοκρατικότερο Σύνταγμα» όλων των περιόδων της ΤΔ ψηφίστηκε στην Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM, Μεγάλη Εθνική Βουλή της ΤΔ) στις 9/7/1961 (Ν. 334 – 9/7/1961), ας μελετήσουμε τις εξελίξεις που επέφερε στους Κούρδους του ΒΚ ή στο «Κουρδικό ζήτημα».
Το 1961, ιδρύεται το Türkiye İşçi Partisi (TİP, Τούρκιε Ιστσί Παρτισί ,Τουρκικό Εργατικό Κόμμα), με Πρόεδρο τον Mehmet Ali Aybar (Μεχμέτ Αλί Αϊμπάρ, γ. 5/10/1908 – θ. 10/7/1995). Ήταν σοσιαλιστικό κόμμα και είχε αγκαλιάσει και τους κομμουνιστές της ΤΔ. Είναι το πρώτο κόμμα που λειτουργεί υπό τη σκέπη της ΤΒΜΜ, το οποίο δημόσια αναγνωρίζει την ύπαρξη της Κουρδικής εθνότητας και θέτει θέμα επίλυσης του «Κουρδικού ζητήματος» στην ΤΒΜΜ.
Το 1962, o Sait Kırmızıtoprak (Σαϊτ Κιρμιζιτοπράκ, γ. 1935 – θ. 1971, με το ψευδώνυμο Dr. Şıvan), υπό την επίδραση των γεγονότων του ΝΚ, ιδρύει το Türkiye’de Kürdistan Demokrat Partisi (Κουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα στην Τουρκία), αντίστοιχο αυτού της δυναστείας των Barzanî [η οποία από το 1872 ηγείται Ισλαμικού Τάγματος της αίρεσης των Nakşibendi (Νακσιμπεντί) και αποτελεί ένα από τα κέντρα που επιδιώκουν την ελευθερία των Κούρδων στο ΝΚ][3]. Ο Kırmızıtoprak ήταν απόγονος των Κούρδων στασιαστών της περιφέρειας Dersim (Ντέρσιμ) του1935, όπου είχαν δολοφονηθεί 54 μέλη της οικογένειάς του.
Ο Kırmızıtoprak με την βοήθεια της δυναστείας των Barzani, ιδρύει κέντρα εκπαίδευσης στο ΝΚ, στο οποίο εκπαιδεύονται άνδρες προερχόμενοι από το ΒΚ. Η δράση του γίνεται αντιληπτή από τις Αρχές της ΤΔ και το 1962 ανησυχώντας για την μεταπήδηση στην ΤΔ, των πρακτικών «αντίστασης των Κούρδων του Ιράκ κατά του Αραβικού κατεστημένου», δημιουργούν ουδέτερη ζώνη μεταξύ των συνόρων Ιράκ – ΤΔ. Έτσι κατά μήκος των συνόρων, δημιουργείται ένας διάδρομος πλάτους 15 χιλιομέτρων, όπου εκτοπίζονται τα πάντα που βρίσκονται εντός του διαδρόμου.
Από την άνοιξη του 1962 στο Ιράκ διαδραματίζονται οι Κούρδο-Αραβικές μάχες. Στις 9/7/1962, Ιρακινά αεροπλάνα βομβαρδίζουν κατά λάθος Τουρκικό φυλάκιο, στο οποίο χάνουν την ζωή τους δύο Τούρκοι στρατιώτες. Στις 16/8/1962, η Τουρκία καταρρίπτει Ιρακινό αεροσκάφος μέσα στον Ιρακινό εναέριο χώρο. Τα γεγονότα από την μία δημιουργούν ένταση στις σχέσεις των δύο χωρών, από την άλλη δικαιολογούν τον εκτοπισμό του πληθυσμού από τον διάδρομο.
Από τα όργανα της νεολαίας του TİP, δημιουργείται το μαρξιστικό κίνημα Devrimci Gençlik [DEV GENÇ, Ντεβριμτζί Γεντσλίκ, Επαναστατική Αριστερά, Ιδρύεται στις 12/11/1965 ως Fikir Kulüpleri Federasyonu (FKF) – Παύεται στις 27/4/1971], στο οποίο το 1969 θα γίνει μέλος ο από τις αντικομουνιστικές γραμμές προερχόμενος συντηρητικός και κατά ήμισυ Κούρδος Abdullah Öcalan (Ενώ ο πατέρας του προέρχεται από Κουρδικό γένος, η μητέρα του είναι Τουρκμενικής καραγωγής).
Την περίοδο 1/11/1962 – 14/5/1963 ο Edip Karahan (Εντίπ Καράχαν, γ. 1926 – θ. 1976) εκδίδει το περιοδικό Dicle – Fırat (Ευφράτης – Τίγρης), στο οποίο αρθρογραφούν οι δύο Sait (Kırmızıtoprak και Elçi). Οι δύο Sait μέσω δημοσιεύσεών τους επαναφέρουν την ιδέα του αγώνα του Ελεύθερου Κουρδιστάν και στο ΒΚ, ιδέα που είχε ατονήσει μετά τον Β’ ΠΠ. Έτσι με αυτό το σκοπό αρχίζουν να οργανώνονται και οι Κούρδοι του ΒΚ.
Το 1965, στην ΤΔ δημιουργείται το πρώτο Κουρδικό κόμμα, Türkiye Kürdistan Demokrat Partisi (TKDP, το Δημοκρατικό Κόμμα του Κουρδιστάν της Τουρκίας). Ιδεολογικά συμβάδιζε με το Ιρακινό Δημοκρατικό Κουρδικό Κόμμα KDP των Barzani. Ιδρυτής είναι ο Faik Bucak (Φαΐκ Μπουτζάκ, γ.1919 – θ. 1966), ο οποίος δολοφονήθηκε το 1966. Τον διαδέχεται ο Sait Elçi (Σαΐτ Ελτσί, γ.1925 – θ. 1971). Ο Elçi στην προσπάθειά του να έλθει σε επαφή με τους Κούρδους της Συρίας και του Ιράκ, συλλαμβάνεται και φυλακίζεται από τις Τουρκικές Αρχές.
Το 1965, οι ΗΠΑ προτείνουν στον Πρωθυπουργό της ΤΔ, Süleyman Sami Demirel (Σουλεϊμάν Σαμί Ντεμιρελ, γ.1/11/1924, – θ.17/6/2015), την ίδρυση του προσαρτημένου στην ΤΔ αυτόνομου Κουρδικού κράτους, όπου θα συμπεριλαμβανόταν η Κουρδική αυτόνομη περιοχή του Ιράκ, εδάφη του Κουρδικού κράτους Mehabad (Μεχαμπάτ) του Ιράν του Σάχη και ένα μικρό τμήμα από Συρία. Με αυτό τον τρόπο από την μία η ΤΔ θα αποκτούσε μεγάλα πετρελαϊκά κοιτάσματα και θα αυξανόταν η επικράτειά της κατά 40%, από την άλλη οι ΗΠΑ θα απαλλάσσονταν από την αντιμετώπιση αριστερών εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων σε τρεις διαφορετικές χώρες (ΤΔ, Ιράκ, Ιράν), περιορίζοντας τα σε μία χώρα που διατηρούσε το δεύτερο ισχυρότερο στράτευμα του ΝΑΤΟ. Ο Demirel στην προσπάθειά του να εμπεδωθεί η ιδέα αυτή στην Τουρκική άρχουσα τάξη, θα έλθει σ’ επαφή με τις ηγεσίες των θεσμών της ΤΔ. Θα αντιμετωπίσει μεγάλη αντίσταση από την ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων. Οι Στρατηγοί ισχυρίστηκαν ότι με το πέρας του χρόνου, το προσαρτημένο τμήμα θα αποσχίζονταν ως ελεύθερη Δημοκρατία του Κουρδιστάν. Ο Demirel, κατόπιν της εν λόγω πίεσης απορρίπτει το σχέδιο και δημόσια αρνείται και την ύπαρξη της πρότασης.
Το 1968, μεταφέρονται «οι Δυτικοευρωπαϊκές ιδέες του Γαλλικού Μάη» στην ΤΔ. Οργανώνονται στα πανεπιστήμια δυναμικές παράνομες αριστερές φράξιες, εμφανίζονται οι πρώτες αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις και έπονται οι τρομοκρατικές ενέργειες ακροαριστερών. Ο Πρωθυπουργός Demirel δηλώνει ότι θα αφήσει τα σκυλιά να αλληλοεξοντωθούν (συγκεκριμένα αναφέρει «İti İte kırdırıcağım»). Δίνει περιθώρια στον ακροδεξιό και αρχηγό του εθνικιστικού κόμματος Milliyetçi Harerket Partisi (MHP, Μιλλιετσί Χαρεκέτ Παρτισί, Κόμμα Εθνικιστικού Κινήματος), τον Τουρκοκύπριο και πρωτεργάτη του ÖHD (Özel Harp Dairesi = Γραφείο Ειδικού πολέμου) Alpaslan Türkeş (Αλπασλάν Τουρκές, γ. 25/11/1917 – θ. 4/4/1997)[4] και του Α’ Κινήματος των Ένοπλων Δυνάμεων, να οργανώσει τους «Γκρίζους Λύκους» μέσα από τα τμήματα νεολαίας του κόμματος. Η απόφαση αυτή μελλοντικά θα δημιουργήσει αλόγιστα πολιτικά προβλήματα στην ΤΔ.
Το 1969, δημιουργείται η Οργάνωση Επαναστατικής Κουρδικής Νεολαίας. Είχε οργανωθεί στις μητροπόλεις της Τουρκίας αλλά και στο ΒΚ. Τα μέλη της διώκονται από κρατικούς και παρακρατικούς του Türkeş.
Σημειώσεις
[1] Κοίτα Βασίλης Κυρατζόπουλος, Άρθρο-Μελέτη «Ενδοσυστημική Αλλαγή, Οι Εκλογές στην Τουρκική Δημοκρατία» μηνιαία εφημερίδα «ο Πολίτης» τευχ. 685 – 697, https://www.academia.edu/119551893/Ενδοσυστημική_Αλλαγή_Οι_Εκλογές_στην_Τουρκική_Δημοκρατίαhttps://www.anixneuseis.gr/αναλυση-σε-βαθοσ-οι-εκλογεσ-στην-τουρκι/
[2] Κοίτα, περιοδικό Derin Tarih, Άρθρο του Nevzat Çiçek, 27 Mayıs Kürtleri Sindirme Operasyonu Sivas Kampı, τευχ. 62, Κων/πολη Μαϊο 2017. [3]Κοίτα Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, εκδ. οικ. DOZ, Κων/πολη 2004, κεφ. 2. [4] Κοίτα Ecevit Kılıç, Özel Harp Dairesi, εκδ. οικ. Turkuaz, Κων/πολη 2008, σελ. 48.