Η ειρήνη δεν κατακτάται μόνο στο πεδίο της μάχης
Η εμπειρία της Σομαλίας υπενθυμίζει ότι η ισχύς του κράτους μετριέται πρωτίστως από την ικανότητά του να εμπνέει εμπιστοσύνη.
Στις σύγχρονες συγκρούσεις, η κατάληψη εδαφών ή η εξουδετέρωση ενόπλων ομάδων αποτελεί μόνο μία διάσταση της ασφάλειας.
Η ουσιαστική δοκιμασία αρχίζει μετά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, όταν το κράτος καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να προσφέρει σταθερότητα, δικαιοσύνη και προοπτική στις κοινωνίες που επιχειρεί να προστατεύσει.
Η περίπτωση της Σομαλίας αναδεικνύει με ιδιαίτερη σαφήνεια αυτή τη διάκριση. Παρά τις σημαντικές στρατιωτικές επιτυχίες των τελευταίων ετών απέναντι στην Al-Shabaab, η ένοπλη οργάνωση εξακολουθεί να επιδεικνύει αξιοσημείωτη προσαρμοστικότητα. Η ανασύνταξη των δυνάμεών της καταδεικνύει ότι οι ένοπλες συγκρούσεις δεν κρίνονται αποκλειστικά από την ισορροπία στρατιωτικής ισχύος.
Οι αντάρτικες οργανώσεις επιβιώνουν συχνά εκεί όπου οι κρατικοί θεσμοί δυσκολεύονται να αποκτήσουν ουσιαστική παρουσία. Η έλλειψη αποτελεσματικής διοίκησης, η περιορισμένη πρόσβαση στη δικαιοσύνη, η αδύναμη παροχή βασικών υπηρεσιών και η οικονομική ανασφάλεια δημιουργούν συνθήκες που επιτρέπουν σε εξτρεμιστικές οργανώσεις να διατηρούν επιρροή, ακόμη και μετά από σοβαρές στρατιωτικές απώλειες.
Η διαπίστωση αυτή έχει ευρύτερη σημασία. Η έννοια της ασφάλειας εξελίσσεται διαρκώς και πλέον υπερβαίνει τη στενή στρατιωτική της διάσταση. Η ποιότητα της δημόσιας διοίκησης, η διαφάνεια των θεσμών, η εμπιστοσύνη των πολιτών, η οικονομική ανάπτυξη και η κοινωνική συνοχή αποτελούν εξίσου κρίσιμους παράγοντες για τη μακροχρόνια σταθερότητα.
Η εμπειρία πολλών κρατών καταδεικνύει ότι οι στρατιωτικές επιτυχίες αποκτούν διαρκή αξία μόνο όταν συνοδεύονται από πολιτική συνεννόηση και θεσμική ενίσχυση. Εάν το κενό που αφήνει μια αποδυναμωμένη ένοπλη οργάνωση δεν καλυφθεί από αποτελεσματικούς δημόσιους θεσμούς, είναι πιθανό να αναδυθούν νέες εστίες αστάθειας ή να επανεμφανιστούν παλαιές απειλές.
Παράλληλα, η διεθνής υποστήριξη μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ενίσχυση των κρατικών δυνατοτήτων, όμως δεν μπορεί να υποκαταστήσει την εσωτερική πολιτική νομιμοποίηση. Η βιώσιμη ειρήνη οικοδομείται πρωτίστως μέσα από θεσμούς που λειτουργούν αξιόπιστα, εφαρμόζουν ισότιμα τον νόμο και ανταποκρίνονται στις καθημερινές ανάγκες των πολιτών.
Η περίπτωση της Σομαλίας υπενθυμίζει επίσης ότι οι σύγχρονες συγκρούσεις δεν είναι μόνο στρατιωτικές αναμετρήσεις. Αποτελούν ταυτόχρονα ανταγωνισμό για την αξιοπιστία της διακυβέρνησης, για την εμπιστοσύνη των κοινωνιών και για τη νομιμοποίηση της δημόσιας εξουσίας.
Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της βίας προϋποθέτει, επομένως, μια πολυδιάστατη στρατηγική. Η ασφάλεια, η πολιτική συναίνεση, η οικονομική ανάπτυξη, η εκπαίδευση και η ενίσχυση των θεσμών δεν λειτουργούν ανταγωνιστικά μεταξύ τους· αποτελούν αλληλένδετους πυλώνες της ίδιας διαδικασίας.
Η εμπειρία της Σομαλίας υπερβαίνει τα όρια μιας μόνο χώρας. Υπενθυμίζει ότι η διαρκής ειρήνη δεν εδραιώνεται μόνο με την αποδυνάμωση των ένοπλων αντιπάλων, αλλά με την οικοδόμηση κρατών που μπορούν να εμπνέουν εμπιστοσύνη, να εξασφαλίζουν ίσες ευκαιρίες και να προσφέρουν στους πολίτες λόγους να επενδύουν στο κοινό τους μέλλον.
Εκεί βρίσκεται, τελικά, η πιο ανθεκτική μορφή ασφάλειας.
- Η Ήρα Θεοφίλου επικεντρώνει το ενδιαφέρον της κυρίως στις διεθνείς σχέσεις, με εστίαση στη γεωπολιτική, την ασφάλεια και τις μετατοπίσεις ισχύος στο σύγχρονο διεθνές σύστημα.