Η Τεχνητή Νοημοσύνη και η Νέα Συμμαχία της Ιατρικής

Η τεχνολογία δεν έρχεται να αντικαταστήσει τον άνθρωπο, αλλά να διευρύνει τις δυνατότητες του

• Ντίνος Τουμάζος

Οι μεγαλύτερες αλλαγές στην Ιατρική δεν συμβαίνουν πάντοτε με ένα νέο φάρμακο ή μια νέα θεραπεία.

Συχνά ξεκινούν με έναν νέο τρόπο να βλέπουμε όσα μέχρι χθες περνούσαν απαρατήρητα.

The future of medicine may not be artificial intelligence. It may be intelligent collaboration.

Η υγεία βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μια από τις πιο ενδιαφέρουσες μεταβάσεις της σύγχρονης εποχής.

Οι κοινωνίες γερνούν, τα χρόνια νοσήματα αυξάνονται, οι ανάγκες των πολιτών πολλαπλασιάζονται και τα συστήματα υγείας καλούνται να ανταποκριθούν σε ολοένα πιο σύνθετες προκλήσεις. Την ίδια στιγμή, η επιστημονική γνώση παράγεται με ρυθμούς που καμία προηγούμενη γενιά δεν είχε γνωρίσει.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η τεχνητή νοημοσύνη αναδεικνύεται όχι ως μια μακρινή υπόσχεση, αλλά ως ένα εργαλείο που ήδη αρχίζει να μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε τη διάγνωση, την πρόληψη, τη θεραπεία και τη διαχείριση της υγείας.

Η δημόσια συζήτηση συχνά εγκλωβίζεται ανάμεσα σε δύο ακραίες αφηγήσεις. Από τη μια πλευρά, όσοι θεωρούν ότι οι αλγόριθμοι θα λύσουν σχεδόν κάθε πρόβλημα. Από την άλλη, όσοι αντιμετωπίζουν την τεχνολογία ως απειλή για τον ρόλο των επαγγελματιών υγείας.

Η πραγματικότητα φαίνεται πολύ πιο ενδιαφέρουσα.

Όπως επισήμανε πρόσφατα η Καθηγήτρια Βιολογίας, Γενετικής και Νανοϊατρικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Μαρία Γαζούλη, η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί ως ένα «δεύτερο μάτι» για τον γιατρό, συμβάλλοντας σε μεγαλύτερη ακρίβεια, ταχύτερη αξιολόγηση των δεδομένων και αποτελεσματικότερη λήψη αποφάσεων. Η προσέγγιση της συνοψίζει ίσως καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τη νέα σχέση που διαμορφώνεται ανάμεσα στον άνθρωπο και την τεχνολογία.

Δεν πρόκειται για αντικατάσταση. Πρόκειται για ενίσχυση.

Η σύγχρονη ιατρική παράγει τεράστιους όγκους πληροφοριών. Απεικονιστικές εξετάσεις, εργαστηριακά αποτελέσματα, γενετικά δεδομένα, ηλεκτρονικοί φάκελοι ασθενών και χιλιάδες νέες επιστημονικές δημοσιεύσεις, δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η πληροφορία αυξάνεται ταχύτερα από την ανθρώπινη δυνατότητα επεξεργασίας της.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως ένας εξαιρετικά γρήγορος συνεργάτης.

Μπορεί να εντοπίσει πρότυπα, να συσχετίσει δεδομένα και να αναδείξει ενδείξεις που αξίζουν ιδιαίτερη προσοχή.

Εκεί όπου ένας ειδικός βλέπει μια εικόνα, το σύστημα μπορεί να συγκρίνει εκατομμύρια παρόμοιες περιπτώσεις μέσα σε ελάχιστο χρόνο.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η τελική κρίση παύει να ανήκει στον άνθρωπο.

Η ιατρική δεν είναι μόνο επιστήμη. Είναι και σχέση εμπιστοσύνης. Είναι η στιγμή κατά την οποία ένας ασθενής ζητά εξηγήσεις, καθοδήγηση και ψυχολογική στήριξη. Είναι η ικανότητα να αντιλαμβάνεται κανείς όχι μόνο τα συμπτώματα αλλά και τον άνθρωπο πίσω από αυτά.

Καμιά μηχανή δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ενσυναίσθηση. Κανένας αλγόριθμος δεν μπορεί να προσφέρει την ανθρώπινη παρουσία που χρειάζεται κάποιος σε μια δύσκολη στιγμή της ζωής του.

Παραδόξως, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει αυτή ακριβώς τη διάσταση της ιατρικής. Αναλαμβάνοντας μέρος της ανάλυσης δεδομένων και ορισμένων χρονοβόρων διαδικασιών, επιτρέπει στους επαγγελματίες ειδικούς υγείας να αφιερώσουν περισσότερο χρόνο στους ασθενείς τους.

Με άλλα λόγια, η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει την ιατρική να γίνει περισσότερο ανθρώπινη.

Βεβαίως, οι προκλήσεις δεν απουσιάζουν. Η προστασία των προσωπικών δεδομένων, η διαφάνεια των αλγορίθμων, η αξιοπιστία των συστημάτων και η αποφυγή πιθανών προκαταλήψεων αποτελούν ζητήματα που απαιτούν διαρκή προσοχή. Η καινοτομία χωρίς λογοδοσία δεν μπορεί να αποτελέσει βιώσιμη λύση.

Γι’ αυτό και η επιτυχία της τεχνητής νοημοσύνης στην υγεία δεν θα εξαρτηθεί μόνο από την τεχνολογική της ισχύ. Θα εξαρτηθεί από τον τρόπο με τον οποίο θα ενσωματωθεί στις καθημερινές πρακτικές της ιατρικής, διατηρώντας τον άνθρωπο στο επίκεντρο κάθε απόφασης.

Οι πιο επιτυχημένες κοινωνίες των επόμενων δεκαετιών πιθανότατα δεν θα είναι εκείνες που θα διαθέτουν απλώς τα πιο εξελιγμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Θα είναι εκείνες που θα καταφέρουν να συνδυάσουν την υπολογιστική δύναμη των μηχανών με τη σοφία, την εμπειρία και την ανθρωπιά των ανθρώπων.

Η ιστορία της ιατρικής είναι, στην ουσία, η ιστορία εργαλείων που βοήθησαν τον άνθρωπο να βλέπει πιο καθαρά, να κατανοεί βαθύτερα και να θεραπεύει αποτελεσματικότερα.

Η τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται ότι αποτελεί το επόμενο κεφάλαιο αυτής της ιστορίας.

Και αν η περιγραφή της Μαρίας Γαζούλη αποδειχθεί σωστή, ίσως τελικά το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της να μην είναι ότι σκέφτεται. Ίσως να είναι ότι μας βοηθά να βλέπουμε καλύτερα.

• Ο Ντίνος Τουμάζος είναι συνιδρυτής και εκτελεστικός διευθυντής της Agora Dialogue.