Η προσωπική μαρτυρία γίνεται κοινή παρακαταθήκη και ο λόγος μετατρέπεται σε γέφυρα ανάμεσα στις γενιές.
Οι μεγάλες ιστορίες δεν ζητούν να δοξάσουν τον πόλεμο·.
Μας καλούν να θυμόμαστε τον άνθρωπο.
Με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου «Ο Επιλοχίας Κώστας Χαραλαμπίδης στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο», που πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Αρχιεπισκόπου Κυπριανού, στον Στρόβολο, στις 22 Ιουνίου 2026, δημοσιεύουμε την αντιφώνηση του σπουδαίου ποιητή Κυριάκου Χαραλαμπίδη.
Περισσότερο από μια ευχαριστήρια προσφώνηση, το κείμενο αποτελεί μια βαθιά κατάθεση σκέψης για τη μνήμη, την Ιστορία, την ποίηση και το ανθρώπινο ήθος. Μέσα από τις αναμνήσεις του πατέρα του, ο λόγος υπερβαίνει τα όρια μιας οικογενειακής αφήγησης και μετατρέπεται σε μια διαχρονική υπενθύμιση ότι τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα αποκτούν το ουσιαστικό τους νόημα μόνο μέσα από τις ανθρώπινες ζωές που τα βίωσαν.
Στον κόσμο της ταχύτητας και της λήθης, τέτοιες μαρτυρίες δεν διασώζουν μόνο το παρελθόν.
Καλλιεργούν τη συνείδηση του μέλλοντος.
Αγαπητοί φίλοι, κυρίες και κύριοι,
Συγκινημένος σας ευχαριστώ για την τιμητική παρουσία σας απόψε εδώ. Ευχαριστώ επίσης από καρδιάς τους εκλεκτούς παρουσιαστές και σχολιαστές του βιβλίου με τις πολεμικές αναμνήσεις του πατέρα μου. Μολονότι και οι τρεις ομιλητές, αλλά και ο ευγενής συντονιστής, τυγχάνει να είναι πανεπιστημιακοί καθηγητές, η βραδιά δεν στηρίχτηκε σε από καθέδρας ομιλίες. Τούτο συμβαδίζει και με την προσωπική μου προσέγγιση στην επιμέλεια του συγκεκριμένου ιστορικού βιβλίου.
Μιλώ για την έννοια του «ιστορικού», ως πλαισίου μέσα στο οποίο διαμορφώνεται, εξελίσσεται και ουσιαστικά μετεξελίσσεται η ιδέα της Ιστορίας. Η περίφημη διαπίστωση του Στέφανου Μαλαρμέ, ότι «όλα στον κόσμο υπάρχουν για να καταλήξουν σε ένα βιβλίο», προτυπώνει τη διαλεκτική της Ιστορίας. Υπό αυτή την έννοια, η αφήγηση του πατέρα μου συμπυκνώνει τη ζωή ως μυθιστόρημα μέσα από πολεμικές εμπειρίες, οδυσσειακές περιπέτειες ή θρυλικές αποδράσεις. Και τι απομένει στο τέλος; ένα τατουάζ στη ψυχή, που ο καθένας το χειρίζεται ανάλογα με το ήθος του. Η προβολή και η απόκρυψη εξωτερικών και εσωτερικών πεπραγμένων είναι δύο εναλλασσόμενα στοιχεία, που προσδιορίζουν την ποιητική διάσταση της ζωής. Όμως αυτό δεν είναι της στιγμής να το φιλοσοφήσουμε. Ας αρκεστούμε απλώς στη ρήση του Αριστοτέλη, ότι η ποίηση είναι φιλοσοφότερη από την ιστορία, με την ελπίδα ότι «η ζωή ενός στρατιώτου», όπως ο επιλοχίας Κώστας Χαραλαμπίδης, μπορεί να μας εισαγάγει κατ’ αντιστροφή, από την ιστορία στην ποίηση.
Αυτό ήθελα να πω στην εκτενή εισαγωγή μου στο βιβλίο, εστιάζοντας ακριβώς σε κείνο που διέκρινα εν τη πράξει, τόσο στη διαδρομή και τη στάση του πατρός στα προ του πολέμου, όσο και στη διάρκεια του, αλλά και μετά από αυτόν. Το βιβλίο κατετέθη, σε άριστη έκδοση, χάρη στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και το Νεοελληνικό Σπουδαστήριο Πετρώνδα, για το οποίο ευχαριστώ τον κ. Παντελή Βουτουρή και την κ. Ταμάρα Βούκοβιτς. Θέλω να πιστεύω ότι η κομψότητα του βιβλίου δεν αναιρεί το βάρος της ιστορικής του κατάθεσης, που αποτελεί μια διαρκή υπόμνηση μνήμης, εννοώ παρουσία γεγονότων που επιτελέστηκαν και θεωρητικά εξακολουθούν να επιτελούνται μέχρι συντελείας του αιώνος.
Το παράδοξον της ιστορίας είναι ότι αυτή μετέχει του παρόντος και του μέλλοντός της, υπό την προϋπόθεση ότι μπορούμε να τη ρυθμίζουμε μέσα στην καρδιά μας. Ως προς αυτό, η αποψινή προσέγγιση του κ. Κυριάκου Δημητρίου μπορεί να παράσχει τα αναγκαία θρεπτικά συμπληρώματα. Εξάλλου ο απολογισμός του αίματος, στον οποίο αναφέρθηκε ο κ. Πέτρος Παπαπολυβίου, δεν αποτελεί απλώς ένα ζήτημα στατιστικής, αλλά είναι προπάντων ένα κάλεσμα χρέους και αντίληψης ως προς το νόημα της ύπαρξης και της θυσίας, για να ζήσει ο κόσμος στη φυσική και μεταφυσική του διάσταση. Ή, για να το πούμε με τα λόγια του Λέον Τολστόη, « Χωρίς την καθαρή αντίληψη της ζωής, ζωή δεν υπάρχει. Στη ζωή του καθενός έρχεται στιγμή που αναρωτιέται: Γιατί άραγε ζω; Ποια η συναίσθηση της ατομικής μου ζωής; Τι είναι η ζωή ολάκερης της ανθρωπότητας;» Και ο σοφός αυτός γέροντας καταλήγει στο εξής: «Το ζώο υποφέρει μονάχα σε τωρινό χρόνο. Ο άνθρωπος όμως δεν πονάει μονάχα στο παρόν, πονάει και για το παρελθόν και για το μέλλον».
Έχω λοιπόν την αίσθηση, κυρίες και κύριοι, ότι ο πόλεμος, υπό την ηρακλείτειο ιδιότητά του ως «ο πάντων πατήρ», μπορεί ν’ αναχωνεύει ένα σύμπαν καταστάσεων και εννοιών, οι οποίες συμπλέκουν αυτό που είναι ή αυτό που μπορεί να γίνει ο άνθρωπος επί της γης. Ως ένα σημείο, τούτο επαληθεύεται από τις περιπέτειες του επιλοχία Κώστα Χαραλαμπίδη στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είκοσι εννέα χρόνια μετά το πέρας του πολέμου, συγκεκριμένα τον Απρίλη του 1974, μου εμπιστεύτηκε χειρόγραφες τις αναμνήσεις του. Κι εγώ τις ζέσταινα στην καρδιά μου για άλλα πενήντα δύο τόσα χρόνια, ίσαμε σήμερα, στου κύκλου τα γυρίσματα, που γίνονται τα αποκαλυπτήρια του μνημείου τους. Από εκεί που βρίσκεται ο πατέρας, νιώθω να μας στέλνει το ζωηφόρο μήνυμά του ως ανάσα και ηρωική στάση ζωής. Γιατί ο χρόνος, που χωρίζει τα εδώ κι από τα πέρα, οφείλει να σηματοδοτείται από τον στοχασμό, τη στάση και το ήθος μιας ανδρείας, σε κάθε τομέα, ζωής.