Η Ευρώπη και η Δοκιμασία της Συνέπειας
Η επαναδέσμευση της Ουγγαρίας στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο δημιουργεί μια ευκαιρία για αναστοχασμό.
Η αξιοπιστία των αρχών κρίνεται όταν αυτές δοκιμάζονται.
Σε μια εποχή κατά την οποία οι διεθνείς θεσμοί αντιμετωπίζουν ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις, η πρόσφατη απόφαση της Ουγγαρίας να παραμείνει μέλος του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου συνιστά μια εξέλιξη με ευρύτερη σημασία για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η απόφαση αυτή ανατρέπει την προηγούμενη πορεία αποχώρησης και επαναφέρει τη χώρα σε ευθυγράμμιση με τη διαχρονική ευρωπαϊκή στήριξη προς το σύστημα διεθνούς δικαιοσύνης.
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο δημιουργήθηκε με στόχο την απόδοση ευθυνών για εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονίες. Παρά τις κατά καιρούς διαφωνίες ή επικρίσεις που διατυπώνονται για τη λειτουργία του, η ύπαρξή του εκφράζει μια θεμελιώδη αρχή του σύγχρονου διεθνούς δικαίου: ότι τα σοβαρότερα εγκλήματα δεν πρέπει να παραμένουν ατιμώρητα και ότι η λογοδοσία αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη δικαιοσύνη και τη διατήρηση της ειρήνης.
Η περίπτωση της Ουγγαρίας υπενθυμίζει ότι η αξιοπιστία των διεθνών οργανισμών δεν εξαρτάται μόνο από τις δικές τους αποφάσεις αλλά και από την προθυμία των κρατών να στηρίζουν έμπρακτα τους θεσμούς που έχουν δημιουργήσει. Όταν οι κανόνες εφαρμόζονται επιλεκτικά ή όταν η πολιτική σκοπιμότητα υπερισχύει των αρχών, η εμπιστοσύνη των πολιτών δοκιμάζεται και η διεθνής έννομη τάξη αποδυναμώνεται.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η εξέλιξη αυτή προσφέρει μια ευκαιρία επαναβεβαίωσης των αξιών που η ίδια διακηρύσσει διαχρονικά. Ο σεβασμός του κράτους δικαίου, η προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η προσήλωση στη διεθνή συνεργασία δεν μπορούν να αποτελούν επιλεκτικές επιλογές ούτε να εξαρτώνται από τη συγκυρία. Η συνέπεια μεταξύ λόγων και πράξεων είναι εκείνη που προσδίδει κύρος και αξιοπιστία σε κάθε πολιτικό εγχείρημα.
Παράλληλα, η απόφαση της Ουγγαρίας αναδεικνύει μια ευρύτερη πρόκληση που αφορά όχι μόνο την Ευρώπη αλλά και τη διεθνή κοινότητα συνολικά. Σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις, περιφερειακές συγκρούσεις και αμφισβήτηση θεσμών, η ενίσχυση των μηχανισμών διεθνούς δικαιοσύνης καθίσταται περισσότερο αναγκαία από ποτέ.
Η διατήρηση της εμπιστοσύνης στους διεθνείς κανόνες απαιτεί σταθερότητα, συνέπεια και πολιτική βούληση. Απαιτεί επίσης την αποδοχή ότι η δικαιοσύνη δεν μπορεί να εφαρμόζεται κατά περίπτωση ούτε να περιορίζεται από γεωπολιτικούς συσχετισμούς. Η πραγματική δύναμη του διεθνούς δικαίου βρίσκεται ακριβώς στην καθολικότητα των αρχών του και στην πεποίθηση ότι όλοι λογοδοτούν με βάση τους ίδιους κανόνες.
Σε τελική ανάλυση, η συγκεκριμένη εξέλιξη δεν αφορά μόνο μία χώρα ή έναν θεσμό. Αφορά το κατά πόσον η διεθνής κοινότητα εξακολουθεί να πιστεύει ότι οι διαφορές μπορούν να αντιμετωπίζονται μέσα από κανόνες, διαδικασίες και θεσμούς αντί μέσα από τη λογική της ισχύος.
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό το μέλλον της διεθνούς συνεργασίας και της παγκόσμιας σταθερότητας.
- Η Ιωάννα Ορφανού είναι συνεργάτιδα της Agora Dialogue, η οποία στοχάζεται τον δημόσιο βίο, τη βιωσιμότητα και την έννοια της καλής κοινωνίας.
Το παρόν κείμενο βασίζεται σε δημοσίευμα της Human Rights Watch με τίτλο «EU Should Build on Hungary’s Recommitment to ICC», της Alice Autin, Researcher, International Justice Program.