Η Επανάσταση της Κύπρου που ξεπέρασε τα σύνορα της

Η ιστορία της Κύπρου ως μέρος της παγκόσμιας πορείας για ελευθερία και αυτοδιάθεση.

• Ντίνος Τουμάζος

Η μνήμη δεν είναι παρελθόν. Είναι πυξίδα για το μέλλον.

Το πρόσφατο άρθρο του Oz Karahan με τίτλο «EOKA: The Revolution Cyprus Gave the World» δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη ιστορική αναφορά στον αγώνα της ΕΟΚΑ.

Αποτελεί μια ενδιαφέρουσα και τολμηρή παρέμβαση που επιχειρεί να τοποθετήσει την κυπριακή εμπειρία μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο των παγκόσμιων αγώνων για ελευθερία, αυτοδιάθεση και αποαποικιοποίηση.

Σε μια εποχή όπου η ιστορία συχνά προσεγγίζεται αποσπασματικά ή μέσα από ιδεολογικά φίλτρα, ο Οζ Καραχάν επιλέγει να φωτίσει μια διαφορετική διάσταση του κυπριακού αντιαποικιακού αγώνα. Υποστηρίζει ότι η ΕΟΚΑ δεν υπήρξε απλώς ένα τοπικό ή εθνικό γεγονός, αλλά μέρος ενός ιστορικού κύματος που διαμόρφωσε τον σύγχρονο κόσμο και συνέβαλε στην κατάρρευση της αποικιοκρατίας σε πολλές γωνιές του πλανήτη.

Η προσέγγιση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή προέρχεται από έναν Τουρκοκύπριο πολιτικό ακτιβιστή και διανοούμενο, ο οποίος εδώ και χρόνια υπερασπίζεται δημόσια την ανάγκη απελευθέρωσης της Κύπρου από κάθε μορφή κατοχής, ξένης εξάρτησης και εξωτερικών παρεμβάσεων. Μέσα από τη διαχρονική του δράση, ο Οζ Καραχάν έχει συνδέσει το όνομά του με την υπεράσπιση μιας ενιαίας, δημοκρατικής και κυρίαρχης Κυπριακής Δημοκρατίας, βασισμένης στην πολιτική ισότητα των πολιτών και όχι στον διαχωρισμό τους με εθνοτικά ή θρησκευτικά κριτήρια.

Το άρθρο του έχει ιδιαίτερη αξία επειδή υπενθυμίζει μια συχνά παραγνωρισμένη πραγματικότητα. Οι αγώνες των λαών για ελευθερία δεν μπορούν να αξιολογούνται αποκλειστικά μέσα από τις σημερινές πολιτικές αντιπαραθέσεις ή τις μεταγενέστερες εξελίξεις. Κάθε ιστορικό γεγονός οφείλει να εξετάζεται μέσα στις συνθήκες της εποχής του, λαμβάνοντας υπόψη τις πραγματικότητες, τις προκλήσεις και τα αιτήματα που το γέννησαν.

Η ΕΟΚΑ υπήρξε αναπόσπαστο μέρος του παγκόσμιου αντιαποικιακού κινήματος του εικοστού αιώνα. Μαζί με δεκάδες άλλα κινήματα σε Ασία, Αφρική και αλλού, εξέφρασε την απαίτηση των λαών να καθορίζουν μόνοι τους το μέλλον τους και να απαλλαγούν από την κυριαρχία ξένων δυνάμεων. Αυτή ακριβώς η διάσταση είναι που επιχειρεί να αναδείξει ο Οζ Καραχάν, καλώντας μας να δούμε την κυπριακή ιστορία όχι ως μια απομονωμένη περίπτωση αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης ανθρώπινης και πολιτικής διαδρομής.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι η παρέμβασή του αμφισβητεί παγιωμένες αντιλήψεις και στερεότυπα που για δεκαετίες κυριάρχησαν στον δημόσιο διάλογο. Χωρίς να διεκδικεί το αλάθητο και χωρίς να αγνοεί τις διαφορετικές προσεγγίσεις, επιχειρεί να ανοίξει έναν χώρο ουσιαστικής συζήτησης γύρω από την ιστορική μνήμη, την αποικιοκρατία και τις επιπτώσεις της που εξακολουθούν να επηρεάζουν την Κύπρο μέχρι σήμερα.

Πέρα από την ιστορική του διάσταση, το άρθρο μεταφέρει και ένα ευρύτερο μήνυμα. Ότι η ελευθερία, η δημοκρατία και η αυτοδιάθεση δεν αποτελούν αποκλειστικά εθνικές επιδιώξεις, αλλά οικουμενικές αξίες που ενώνουν ανθρώπους διαφορετικών κοινοτήτων, γλωσσών και πολιτισμών. Ίσως γι’ αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι αυτή η ανάγνωση της ΕΟΚΑ προέρχεται από έναν Τουρκοκύπριο που επιλέγει να προσεγγίσει την ιστορία μέσα από το πρίσμα των κοινών δημοκρατικών αξιών και όχι των διαχωριστικών γραμμών.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η Κύπρος εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις συνέπειες της κατοχής και του διαχωρισμού, η ανάδειξη των κοινών αγώνων για ελευθερία και δημοκρατία αποκτά ξεχωριστή βαρύτητα. Η ιστορία δεν μπορεί να αλλάξει. Μπορεί όμως να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα το παρόν και να διαμορφώσουμε με περισσότερη σοφία το μέλλον.

Το άρθρο του Οζ Καραχάν αποτελεί μια χρήσιμη συμβολή προς αυτή την κατεύθυνση. Όχι επειδή προσφέρει όλες τις απαντήσεις, αλλά επειδή θέτει ερωτήματα που αξίζει να συζητηθούν.

Και επειδή μας υπενθυμίζει ότι η ιστορία της Κύπρου αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της παγκόσμιας ιστορίας των λαών που αγωνίστηκαν για ελευθερία, αξιοπρέπεια και το δικαίωμα να ορίζουν μόνοι τους τη μοίρα τους.

Η ιστορία προχωρά όταν κάποιοι βρίσκουν το θάρρος να υπερβούν όχι μόνο τα σύνορα, αλλά και τις βεβαιότητές τους.

• Ο Ντίνος Τουμάζος είναι συνιδρυτής και εκτελεστικός διευθυντής της Agora Dialogue.

Υπάρχουν παρεμβάσεις που αξίζουν ιδιαίτερης προσοχής, όχι μόνο για όσα υποστηρίζουν, αλλά γιατί διευρύνουν τα όρια του δημόσιου διαλόγου.

• Το άρθρο του Οζ Καραχάν για την ΕΟΚΑ αποτελεί μια τέτοια συμβολή.
• Αντί να προσεγγίζει την κυπριακή ιστορία μέσα από τις συνήθεις ιδεολογικές ή εθνοκεντρικές αναγνώσεις, την εντάσσει στο ευρύτερο πλαίσιο της ελευθερίας, της αυτοδιάθεσης, της αποαποικιοποίησης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
• Η ιδιαίτερη αξία του δεν περιορίζεται στην ιστορική του τεκμηρίωση.
• Βρίσκεται κυρίως στην προθυμία να υπερβεί στερεότυπα και παγιωμένες αντιλήψεις, υπενθυμίζοντας ότι η αναζήτηση της ιστορικής αλήθειας απαιτεί γνώση, πνευματική ανεξαρτησία και διάθεση αυτοκριτικής.
• Οι κοινωνίες προοδεύουν όχι επειδή συμφωνούν σε όλα, αλλά επειδή καλλιεργούν την ελευθερία της σκέψης και τον ώριμο διάλογο.
• Και οι φωνές που γεφυρώνουν διαχωριστικές γραμμές δεν φωτίζουν μόνο το παρελθόν.
• Συμβάλλουν και στη διαμόρφωση ενός πιο δημοκρατικού και κοινού μέλλοντος.