Το Νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και η Κυπριακή Πραγματικότητα

Ανάμεσα στην ασφάλεια, τη νομιμότητα, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τις δημοκρατικές αξίες.

• Ντίνος Τουμάζος *

Η ανθρωπιά χωρίς νομιμότητα οδηγεί στην αδυναμία και η νομιμότητα χωρίς ανθρωπιά στην απανθρωπιά.

Reflections on a global challenge that transcends borders, ideologies and political systems

Η συζήτηση γύρω από το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου δεν μπορεί να είναι η ίδια για όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Δεν αντιμετωπίζουν όλα τα κράτη μέλη τις ίδιες προκλήσεις, ούτε βρίσκονται αντιμέτωπα με τις ίδιες γεωπολιτικές, κοινωνικές και δημογραφικές πραγματικότητες.

Για την Κυπριακή Δημοκρατία, το μεταναστευτικό δεν αποτελεί μόνο ανθρωπιστικό ή διοικητικό ζήτημα. Αποτελεί ταυτόχρονα ζήτημα ασφάλειας, κοινωνικής συνοχής, δημογραφικής ισορροπίας, οικονομικής αντοχής και εθνικής στρατηγικής.

Η Κύπρος είναι ένα μικρό κράτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης με περιορισμένους πόρους και ιδιαίτερες συνθήκες. Παραμένει μέχρι σήμερα ημικατεχόμενη, δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο σε ολόκληρη την επικράτειά της και βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη γεωπολιτική περιοχή, στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων και πολλαπλών κρίσεων.

Η πραγματικότητα αυτή διαφοροποιεί ουσιαστικά τη θέση της από εκείνη πολλών άλλων ευρωπαϊκών κρατών.

Είναι πλέον ευρέως αποδεκτό ότι σημαντικός αριθμός παράτυπων μεταναστών και αιτητών ασύλου εισέρχεται στις ελεύθερες περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας μέσω των κατεχόμενων εδαφών. Πρόκειται για μια ιδιαιτερότητα που δεν μπορεί να αγνοείται ούτε από τη Λευκωσία ούτε από τις Βρυξέλλες.

Ταυτόχρονα, όμως, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε μια εξίσου σημαντική πραγματικότητα.

Πίσω από κάθε αριθμό, πίσω από κάθε στατιστική και πίσω από κάθε φάκελο ασύλου υπάρχει ένας άνθρωπος. Ένας άνθρωπος με τη δική του ιστορία, τις δικές του αγωνίες και συχνά με τραυματικές εμπειρίες πολέμου, διώξεων, φτώχειας ή ανασφάλειας.

Η αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας.

Αποτελεί ένδειξη πολιτισμού.

Από την άλλη πλευρά, η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν προϋποθέτει την κατάργηση των συνόρων. Η αλληλεγγύη δεν συνεπάγεται απουσία κανόνων. Και η δημοκρατία δεν απαιτεί από ένα κράτος να αδυνατεί να γνωρίζει ποιος εισέρχεται στην επικράτειά του και για ποιο λόγο.

Για χρόνια η ευρωπαϊκή συζήτηση παγιδεύτηκε ανάμεσα σε δύο ακραίες προσεγγίσεις.

Από τη μία πλευρά, όσοι αντιμετωπίζουν σχεδόν κάθε μετανάστη ως απειλή.

Από την άλλη, όσοι αντιμετωπίζουν κάθε προσπάθεια ελέγχου ως δήθεν παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Και οι δύο προσεγγίσεις αποτυγχάνουν να δώσουν ουσιαστικές λύσεις.

Οι κοινωνίες έχουν δικαίωμα να προστατεύουν τη νομιμότητα, τη δημόσια τάξη και τη συνοχή τους.

Οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα να αναζητούν προστασία όταν διώκονται, απειλούνται ή κινδυνεύουν.

Η πρόκληση βρίσκεται ακριβώς στην ισορροπία μεταξύ αυτών των δύο αρχών.

Το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο φιλοδοξεί να δημιουργήσει αυτή την ισορροπία. Ωστόσο, η επιτυχία του δεν θα κριθεί από τις διακηρύξεις ούτε από τα θεσμικά κείμενα. Θα κριθεί από την εφαρμογή του. Θα κριθεί από το κατά πόσο θα υπάρξει πραγματική ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προς τα κράτη πρώτης γραμμής. Θα κριθεί από το κατά πόσο οι διαδικασίες θα είναι αποτελεσματικές αλλά και δίκαιες. Θα κριθεί από το κατά πόσο η ασφάλεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα θα συνυπάρξουν στην πράξη και όχι μόνο στη θεωρία.

Για την Κύπρο, τα ζητήματα αυτά δεν είναι θεωρητικά.

• Αφορούν την καθημερινότητα των πολιτών.
• Αφορούν τις δυνατότητες των τοπικών κοινωνιών.
• Αφορούν τις αντοχές των δημόσιων υπηρεσιών.
• Αφορούν την αγορά εργασίας.
• Αφορούν το εκπαιδευτικό σύστημα.
• Αφορούν τη συνοχή και τη σταθερότητα της ίδιας της κοινωνίας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να αντιληφθεί ότι η αλληλεγγύη δεν μπορεί να εξαντλείται σε δηλώσεις καλών προθέσεων. Πρέπει να μεταφράζεται σε ουσιαστική στήριξη, δίκαιη κατανομή ευθυνών και αποτελεσματικές κοινές πολιτικές.

Την ίδια στιγμή, η Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει να παραμείνει σταθερά προσηλωμένη σε δύο θεμελιώδεις αρχές που δεν είναι αντικρουόμενες αλλά αλληλοσυμπληρούμενες.

• Τη νομιμότητα.
• Και την ανθρωπιά.

Η νομιμότητα προστατεύει το κράτος.

Η ανθρωπιά προστατεύει την κοινωνία.

Η νομιμότητα χωρίς ανθρωπιά κινδυνεύει να μετατραπεί σε σκληρότητα.

Η ανθρωπιά χωρίς νομιμότητα κινδυνεύει να μετατραπεί σε αδυναμία.

Γι’ αυτό μια ώριμη δημοκρατία δεν επιλέγει ανάμεσα στα δύο. Οφείλει να υπηρετεί και να προστατεύει και τα δύο ταυτόχρονα.

Διότι η πραγματική δύναμη ενός κράτους δεν μετριέται μόνο από την ικανότητά του να προστατεύει τα σύνορά του, αλλά και από την ικανότητά του να παραμένει ανθρώπινο ενώ το πράττει.

Τα σύνορα προστατεύουν την κυριαρχία ενός κράτους.

Οι αξίες προστατεύουν την ψυχή του.

Μια δημοκρατία οφείλει να υπερασπίζεται και τα δύο.

Και τελικά, η ποιότητα μιας δημοκρατίας δεν κρίνεται μόνο από τους νόμους που εφαρμόζει, αλλά και από τις αξίες που επιλέγει να υπερασπίζεται στις πιο δύσκολες στιγμές.

Η ασφάλεια διαφυλάσσει το παρόν.

Η ανθρωπιά διασφαλίζει το μέλλον.

• Εκεί δοκιμάζεται η πολιτική ωριμότητα.
• Εκεί δοκιμάζεται η δημοκρατία.
• Εκεί αποκαλύπτεται το πραγματικό μέτρο του πολιτικού και κοινωνικού μας πολιτισμού.

—

• Ο Ντίνος Τουμάζος είναι συνιδρυτής και εκτελεστικός διευθυντής της Agora Dialogue.