Η γεωπολιτική των συμβολισμών και η μάχη των αφηγήσεων
Πέρα από τις συμφωνίες, διαμορφώνεται ένας ανταγωνισμός επιρροής.
Στη σύγχρονη διπλωματία, η ισχύς δεν μετριέται μόνο με στρατούς και εξοπλισμούς.
Μετριέται και με την ικανότητα να καθορίζεις το πλαίσιο της συζήτησης.
Οι ισορροπίες δοκιμάζονται στις σκιές.
Η Ανατολική Μεσόγειος εξελίσσεται τα τελευταία χρόνια σε έναν χώρο όπου διασταυρώνονται στρατηγικές επιδιώξεις, ενεργειακά συμφέροντα, περιφερειακές φιλοδοξίες και διεθνείς ανταγωνισμοί.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ακόμη και μια διμερής αμυντική συνεργασία μπορεί να αποκτήσει διαστάσεις πολύ μεγαλύτερες από το αρχικό της περιεχόμενο.
Οι πρόσφατες τουρκικές παρεμβάσεις σχετικά με τη συνεργασία της Κυπριακής Δημοκρατίας με τη Γαλλία δεν φαίνεται να αφορούν αποκλειστικά το ίδιο το περιεχόμενο της συμφωνίας. Αντιθέτως, εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια επαναπροσδιορισμού των ισορροπιών ασφαλείας στην περιοχή και μεταφοράς περιφερειακών ζητημάτων σε ευρύτερα διεθνή φόρα. Σύμφωνα με σχετικές δηλώσεις και δημοσιεύματα, η Άγκυρα επιχειρεί να αναδείξει το ζήτημα στο πλαίσιο της συζήτησης για τη συνοχή και τη στρατηγική κατεύθυνση του ΝΑΤΟ.
Η ουσία του ζητήματος δεν βρίσκεται μόνο στο αν μια χώρα έχει το δικαίωμα να αναπτύσσει αμυντικές συνεργασίες. Αυτό αποτελεί καθιερωμένη πρακτική των διεθνών σχέσεων. Το πραγματικό ερώτημα αφορά το ποιος καθορίζει το αφήγημα γύρω από αυτές τις συνεργασίες και ποιος καταφέρνει να πείσει τρίτους παράγοντες ότι τα δικά του συμφέροντα ταυτίζονται με τη σταθερότητα της περιοχής.
Η Τουρκία ακολουθεί εδώ και αρκετά χρόνια μια στρατηγική που συνδυάζει τη στρατιωτική παρουσία, τη διπλωματική κινητικότητα και την προβολή περιφερειακής επιρροής. Από τη Μέση Ανατολή μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα και από τον Καύκασο μέχρι τη Βόρεια Αφρική, επιδιώκει να παρουσιάζεται ως δύναμη την οποία κανένας διεθνής οργανισμός ή περιφερειακός σχεδιασμός δεν μπορεί να αγνοήσει.
Από την άλλη πλευρά, η Κυπριακή Δημοκρατία και η Γαλλία επιχειρούν να εδραιώσουν ένα διαφορετικό μοντέλο συνεργασίας, βασισμένο σε κοινά συμφέροντα ασφάλειας, θαλάσσιας παρουσίας και στρατηγικής σύγκλισης εντός της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής άμυνας. Η συγκεκριμένη σχέση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ευρώπη αναζητεί μεγαλύτερη αυτονομία σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο ασταθής.
Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η αντιπαράθεση δεν διεξάγεται πλέον μόνο στο πεδίο των γεγονότων αλλά και στο πεδίο των εντυπώσεων. Η πολιτική του 21ου αιώνα θυμίζει συχνά έναν αγώνα ερμηνειών. Το ίδιο γεγονός μπορεί να παρουσιαστεί ως μέτρο σταθερότητας από τη μία πλευρά και ως παράγοντας αποσταθεροποίησης από την άλλη.
Αυτή ακριβώς η μετατόπιση αποκαλύπτει μια βαθύτερη πραγματικότητα. Οι διεθνείς σχέσεις δεν καθορίζονται αποκλειστικά από το δίκαιο, τις συνθήκες ή τους συσχετισμούς ισχύος. Καθορίζονται επίσης από την ικανότητα κάθε κράτους να πείθει συμμάχους, εταίρους και διεθνείς οργανισμούς ότι η δική του οπτική αντανακλά το κοινό συμφέρον.
Για την Κύπρο, η πρόκληση δεν περιορίζεται στην ενίσχυση των διπλωματικών και αμυντικών της συνεργασιών. Εξίσου σημαντικό είναι να μπορεί να εξηγεί με σαφήνεια γιατί αυτές οι συνεργασίες υπηρετούν τη σταθερότητα, την αποτροπή και την ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή.
Διότι στη γεωπολιτική της εποχής μας, η μάχη δεν δίνεται μόνο για τα εδάφη, τις θάλασσες ή τις συμμαχίες. Δίνεται και για το ποια αφήγηση θα επικρατήσει στη συνείδηση της διεθνούς κοινότητας.
Και πολλές φορές, η αφήγηση προηγείται της πραγματικότητας. Οι εξελίξεις που ακολουθούν είναι απλώς η συνέπειά της.
- Ο Θεόφιλος Παυλάκης είναι αναλυτής γεωπολιτικής με εξειδίκευση στις δυναμικές ισχύος, στη στρατηγική ισορροπία και στον ρόλο των περιφερειακών δρώντων σε συνθήκες αστάθειας