Η Γαλλία και η Επιστροφή της Στρατηγικής Κυριαρχίας
Σε μια εποχή γεωπολιτικής αβεβαιότητας τα ισχυρά κράτη αναζητούν ξανά θεσμούς με μακροπρόθεσμο στρατηγικό προσανατολισμό.
Η πραγματική κυριαρχία αρχίζει όταν ένα κράτος μπορεί να σχεδιάζει το μέλλον του χωρίς εξαρτήσεις.
Η συζήτηση γύρω από το λεγόμενο βαθύ κράτος προκαλεί συχνά αντιδράσεις επειδή έχει συνδεθεί με θεωρίες συνωμοσίας και με αδιαφανείς μηχανισμούς εξουσίας.
Ωστόσο πίσω από την υπερβολή και τη δημόσια καχυποψία υπάρχει και μια διαφορετική πραγματικότητα που αφορά τη δυνατότητα ενός κράτους να σχεδιάζει στρατηγικά σε βάθος χρόνου ανεξάρτητα από τις εναλλαγές κυβερνήσεων και τις πολιτικές συγκυρίες.
Η περίπτωση της Γαλλίας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς αναδεικνύει ένα διαφορετικό μοντέλο κρατικής συνέχειας που βασίζεται σε ισχυρούς θεσμούς τεχνοκρατική διοίκηση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Η γαλλική κρατική παράδοση ήδη από την εποχή του Σαρλ ντε Γκολ στηρίχθηκε στην ιδέα ότι η εθνική κυριαρχία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς βιομηχανική αυτάρκεια τεχνολογική ισχύ στρατηγική αυτονομία και ισχυρούς κρατικούς μηχανισμούς που να υπηρετούν σταθερά το εθνικό συμφέρον.
Στο επίκεντρο αυτής της προσέγγισης βρίσκονται θεσμοί όπως η Γενική Διεύθυνση Εξοπλισμών οι στρατιωτικές υπηρεσίες οι μηχανισμοί πληροφοριών αλλά και ένα σύστημα ανώτατης κρατικής διοίκησης που για δεκαετίες παρήγαγε στελέχη με υψηλή τεχνοκρατική κατάρτιση και αντίληψη στρατηγικής ισχύος. Το γαλλικό μοντέλο βασίστηκε στην πεποίθηση ότι ορισμένοι τομείς όπως η άμυνα η ενέργεια η τεχνολογία και η βιομηχανία δεν μπορούν να αφεθούν αποκλειστικά στις αγορές ούτε να εξαρτώνται πλήρως από εξωτερικές δυνάμεις.
Για πολλά χρόνια η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και η παγκοσμιοποίηση δημιούργησαν την αίσθηση ότι τα εθνικά κράτη μπορούσαν να περιορίσουν τον στρατηγικό τους σχεδιασμό και να στηριχθούν σε υπερεθνικές δομές διεθνείς αγορές και γεωπολιτικές συμμαχίες. Η Γαλλία όμως διατήρησε σε σημαντικό βαθμό έναν πυρήνα κρατικής αυτονομίας κυρίως στους τομείς της άμυνας της πυρηνικής αποτροπής της αεροδιαστημικής τεχνολογίας και της στρατηγικής βιομηχανίας.
Σήμερα η επιστροφή των γεωπολιτικών ανταγωνισμών η αβεβαιότητα στις διεθνείς ισορροπίες οι ενεργειακές κρίσεις οι τεχνολογικοί ανταγωνισμοί και η σταδιακή αποδυνάμωση της μεταπολεμικής παγκόσμιας τάξης επαναφέρουν στο προσκήνιο την ανάγκη ύπαρξης ισχυρών κρατικών μηχανισμών με δυνατότητα μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Η Ευρώπη συνολικά φαίνεται να συνειδητοποιεί ότι χωρίς στρατηγική αυτάρκεια σε κρίσιμους τομείς κινδυνεύει να βρεθεί εξαρτημένη από τις αποφάσεις άλλων μεγάλων δυνάμεων.
Η Γαλλία επιδιώκει να διατηρήσει τον ρόλο της ως ευρωπαϊκής δύναμης με παγκόσμια επιρροή και αυτό απαιτεί όχι μόνο πολιτική βούληση αλλά και βαθιά θεσμική συνέχεια. Το ενδιαφέρον είναι ότι η έννοια του βαθιού κράτους στην προκειμένη περίπτωση δεν παρουσιάζεται ως μηχανισμός σκοτεινής χειραγώγησης αλλά ως ένας σταθερός πυρήνας διοικητικής και στρατηγικής ικανότητας που επιτρέπει στο κράτος να λειτουργεί πέρα από τον βραχυπρόθεσμο εκλογικό κύκλο.
Παράλληλα όμως αναδεικνύεται και μια σημαντική αντίφαση. Ενώ η Γαλλία διατήρησε ισχυρό κρατικό μηχανισμό στους τομείς της κυριαρχίας και της άμυνας φαίνεται να αποδυναμώθηκε σε άλλους τομείς όπως η οικονομική στρατηγική και η βιομηχανική πολιτική εξαιτίας της μακροχρόνιας ευρωπαϊκής οικονομικής ενοποίησης και της λογικής της πλήρους απελευθέρωσης των αγορών. Το αποτέλεσμα ήταν η σταδιακή απώλεια μέρους της παραγωγικής και οικονομικής αυτονομίας που παλαιότερα χαρακτήριζε το γαλλικό κράτος.
Η σημερινή συζήτηση στη Γαλλία αντανακλά επομένως ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό δίλημμα. Πώς μπορεί ένα σύγχρονο δημοκρατικό κράτος να παραμείνει ανοιχτό συνεργατικό και ευρωπαϊκά ενταγμένο χωρίς να χάσει τη δυνατότητα προστασίας των στρατηγικών του συμφερόντων και της εθνικής του κυριαρχίας. Η ισορροπία αυτή γίνεται ολοένα πιο δύσκολη μέσα σε έναν κόσμο που επιστρέφει σταδιακά στη λογική της ισχύος του ανταγωνισμού και της γεωπολιτικής αυτονομίας.
Το ουσιαστικό μήνυμα αυτής της συζήτησης δεν αφορά μόνο τη Γαλλία αλλά συνολικά το μέλλον των ευρωπαϊκών κρατών. Σε μια εποχή διαρκών κρίσεων τεχνολογικών μετασχηματισμών και διεθνούς αστάθειας η ύπαρξη θεσμών με στρατηγική συνέχεια και εθνικό προσανατολισμό φαίνεται να επανέρχεται ως βασική προϋπόθεση πολιτικής ανθεκτικότητας και κρατικής αξιοπιστίας.
Γιατί τελικά η ισχύς ενός κράτους δεν μετριέται μόνο από την οικονομία ή τις συμμαχίες του αλλά και από την ικανότητά του να σχεδιάζει το μέλλον του με συνέχεια αυτονομία και ιστορική συνείδηση.
- Η Αρετή Κοζάκου είναι συνεργάτιδα της Agora Dialogue, στοχαζόμενη ιδίως τον δημόσιο βίο, τη βιωσιμότητα και την καλή κοινωνία.