Το Κουρδικό Ζήτημα Επιστρέφει στο Κέντρο της Τουρκικής Πολιτικής
Οι νέες προσεγγίσεις γύρω από τον Οτσαλάν αποκαλύπτουν τις βαθύτερες αναζητήσεις ισορροπίας μέσα στην τουρκική κοινωνία και εξουσία.
Η δημοκρατία δοκιμάζεται πραγματικά στον τρόπο που διαχειρίζεται τη διαφορετικότητα.
Οι τελευταίες πολιτικές εξελίξεις στην Τουρκία γύρω από το Κουρδικό ζήτημα δείχνουν ότι ένα θέμα που για δεκαετίες αντιμετωπιζόταν αποκλειστικά μέσα από τη λογική της ασφάλειας και της στρατιωτικής αντιπαράθεσης επανέρχεται πλέον ως κρίσιμο πολιτικό και θεσμικό ερώτημα για το μέλλον της ίδιας της χώρας.
Οι δημόσιες τοποθετήσεις του Ντεβλέτ Μπαχτσελί σχετικά με πιθανή θεσμική αναβάθμιση του ρόλου του Αμπντουλάχ Οτσαλάν προκάλεσαν αίσθηση όχι μόνο λόγω του περιεχομένου τους αλλά κυρίως επειδή προέρχονται από έναν πολιτικό χώρο που ιστορικά συνδέθηκε με τον σκληρό τουρκικό εθνικισμό.
Η συζήτηση που έχει ανοίξει αποκαλύπτει ότι στο εσωτερικό της Τουρκίας διαμορφώνεται σταδιακά μια νέα πραγματικότητα όπου ακόμη και δυνάμεις που στο παρελθόν απέρριπταν κάθε πολιτικό διάλογο με το κουρδικό στοιχείο φαίνεται να αναγνωρίζουν ότι η διαρκής ένταση δεν μπορεί να δώσει οριστική λύση σε ένα πρόβλημα που συνοδεύει την τουρκική δημοκρατία σχεδόν από τη γέννησή της.
Οι Κούρδοι παραμένουν μια από τις σημαντικότερες πληθυσμιακές και πολιτικές συνιστώσες της Τουρκίας. Παρά τις δεκαετίες συγκρούσεων στρατιωτικών επιχειρήσεων και πολιτικών αποκλεισμών το κουρδικό ζήτημα εξακολουθεί να επηρεάζει βαθιά την κοινωνική συνοχή τη δημοκρατική λειτουργία και τη γεωπολιτική στρατηγική της χώρας. Η ένοπλη σύγκρουση ανάμεσα στο τουρκικό κράτος και το PKK έχει αφήσει πίσω της δεκάδες χιλιάδες νεκρούς κοινωνικά τραύματα και μια μόνιμη αίσθηση αμοιβαίας καχυποψίας.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η πρόταση για έναν πιο θεσμικό ή πολιτικό ρόλο του Οτσαλάν ερμηνεύεται από πολλούς ως ένδειξη ότι τμήματα του τουρκικού πολιτικού συστήματος αναζητούν πλέον έναν διαφορετικό δρόμο διαχείρισης του ζητήματος. Δεν πρόκειται απαραίτητα για αλλαγή ιδεολογίας αλλά περισσότερο για αναγνώριση των ορίων που έχει η αποκλειστικά κατασταλτική προσέγγιση.
Το κυβερνών AKP φαίνεται επίσης να βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη πολιτική εξίσωση. Από τη μία πλευρά επιχειρεί να διατηρήσει τη συμμαχία του με τον εθνικιστικό χώρο και να μην εμφανιστεί ότι υποχωρεί σε ζητήματα ασφάλειας. Από την άλλη όμως γνωρίζει ότι η σταθερότητα στο εσωτερικό της Τουρκίας και οι ισορροπίες στην ευρύτερη περιοχή περνούν αναπόφευκτα μέσα από μια διαφορετική σχέση με το κουρδικό στοιχείο. Οι εξελίξεις στη Συρία στο Ιράκ αλλά και η διαρκής γεωπολιτική πίεση στην Ανατολική Μεσόγειο καθιστούν το Κουρδικό όχι μόνο εσωτερικό αλλά και στρατηγικό περιφερειακό ζήτημα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί και το γεγονός ότι η δημόσια συζήτηση γύρω από τον Οτσαλάν επανέρχεται σε μια περίοδο όπου η Τουρκία επιχειρεί να αναδιαμορφώσει τη διεθνή της εικόνα και να εμφανιστεί ως δύναμη σταθερότητας και περιφερειακής επιρροής. Η διαχείριση του κουρδικού ζητήματος επηρεάζει πλέον άμεσα όχι μόνο την εσωτερική πολιτική αλλά και τις σχέσεις της Άγκυρας με τις Ηνωμένες Πολιτείες την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις χώρες της Μέσης Ανατολής.
Παράλληλα σημαντικό μέρος της κουρδικής κοινωνίας αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα τις πρόσφατες πρωτοβουλίες καθώς η ιστορική εμπειρία έχει δείξει ότι πολλές ειρηνευτικές διαδικασίες στο παρελθόν είτε πάγωσαν είτε κατέρρευσαν μέσα σε συνθήκες πολιτικής έντασης και αμοιβαίας δυσπιστίας. Η αποτυχία προηγούμενων προσπαθειών εξακολουθεί να βαραίνει το πολιτικό κλίμα και να δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο υπάρχει πραγματική βούληση για ουσιαστική πολιτική επίλυση.
Το βαθύτερο ζήτημα όμως ξεπερνά τα πρόσωπα και τις συγκυρίες. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο ένα σύγχρονο κράτος μπορεί να συνυπάρξει δημοκρατικά με διαφορετικές ταυτότητες γλώσσες πολιτισμούς και ιστορικές μνήμες χωρίς να οδηγείται διαρκώς σε συγκρούσεις και αποκλεισμούς. Η διαχείριση της διαφορετικότητας αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα τεστ πολιτικής ωριμότητας για κάθε κοινωνία.
Η Τουρκία βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη ιστορική καμπή όπου καλείται να επιλέξει αν θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει το Κουρδικό κυρίως ως απειλή ασφαλείας ή αν θα επιχειρήσει να το μετατρέψει σε πεδίο πολιτικής συνεννόησης και δημοκρατικής ανασύνθεσης. Καμία μακροχρόνια σταθερότητα δεν μπορεί να οικοδομηθεί μόνο πάνω στον φόβο στην καταστολή και στην αμοιβαία καχυποψία.
Γιατί τελικά η ειρήνη δεν επιτυγχάνεται όταν σιωπούν οι κοινωνίες αλλά όταν αρχίζουν πραγματικά να ακούγονται.
- Η Βασιλική Κατσιφάρα είναι συνεργάτιδα της Agora Dialogue, στοχαζόμενη τον δημόσιο βίο, τη βιωσιμότητα και την καλή κοινωνία.