Όταν η Δικαιοσύνη Μετατρέπεται σε Μέσο Διαχωρισμού
Η θανατική ποινή δεν μπορεί να αποτελεί εργαλείο πολιτικής επιβολής ούτε μηχανισμό φυλετικής ανισότητας
Η δικαιοσύνη χάνει το νόημά της όταν δεν ανήκει ισότιμα σε όλους
Η πρόσφατη απόφαση του Ισραήλ να προχωρήσει στην ψήφιση νόμου που προβλέπει τη θανατική ποινή για υποθέσεις που χαρακτηρίζονται ως τρομοκρατικές έχει προκαλέσει έντονες διεθνείς αντιδράσεις και σοβαρές ανησυχίες για τις επιπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα και στο διεθνές δίκαιο.
Η συζήτηση που άνοιξε δεν περιορίζεται μόνο στο νομικό επίπεδο αλλά επεκτείνεται βαθύτερα στον τρόπο με τον οποίο η έννοια της δικαιοσύνης μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέσα σε ένα περιβάλλον σύγκρουσης πολιτικής πόλωσης και εθνοτικής αντιπαράθεσης.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Capital που βασίζεται σε ανακοινώσεις της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων ο νέος ισραηλινός νόμος έχει διαμορφωθεί κατά τρόπο που στην πράξη αφορά κυρίως Παλαιστινίους κατηγορούμενους ενώ επαναφέρει τη θανατική ποινή σε ένα κράτος όπου ουσιαστικά ίσχυε άτυπο μορατόριουμ εκτελέσεων εδώ και δεκαετίες. Η επιτροπή του ΟΗΕ έκανε λόγο για σοβαρό πλήγμα στα ανθρώπινα δικαιώματα και προειδοποίησε ότι η συγκεκριμένη νομοθεσία διαιωνίζει μορφές φυλετικής διάκρισης εις βάρος των Παλαιστινίων.
Η ουσία του προβλήματος δεν βρίσκεται μόνο στην επαναφορά της θανατικής ποινής αλλά κυρίως στο γεγονός ότι η εφαρμογή της φαίνεται να συνδέεται με την εθνική και πολιτική ταυτότητα των κατηγορουμένων. Όταν η ποινική μεταχείριση αποκτά διαφορετικά χαρακτηριστικά ανάλογα με την καταγωγή ή την πολιτική ένταξη τότε η έννοια της ισότητας απέναντι στον νόμο αρχίζει να αποδυναμώνεται επικίνδυνα.
Η θανατική ποινή παραμένει ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πολλές δημοκρατικές χώρες την έχουν καταργήσει θεωρώντας ότι κανένα κράτος δεν μπορεί να διεκδικεί το δικαίωμα οριστικής αφαίρεσης της ανθρώπινης ζωής μέσω της δικαστικής εξουσίας. Ακόμη περισσότερο σε περιοχές όπου υπάρχουν παρατεταμένες συγκρούσεις στρατιωτική κατοχή και βαθιά πολιτική ένταση ο κίνδυνος εργαλειοποίησης της δικαιοσύνης γίνεται ιδιαίτερα μεγάλος.
Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών υπογράμμισε επίσης ότι το Ισραήλ οφείλει να διασφαλίσει ίση μεταχείριση όλων των κρατουμένων προστασία από διακρίσεις και πλήρη πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Παράλληλα κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να μην ενισχύει πολιτικές που συντηρούν ή νομιμοποιούν πρακτικές διαχωρισμού εις βάρος των Παλαιστινίων.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα μέσα στο ήδη εκρηκτικό περιβάλλον της Μέσης Ανατολής όπου οι κοινωνίες βιώνουν συνεχή κύματα βίας ανασφάλειας και πολιτικής αβεβαιότητας. Κάθε νομοθετική πρωτοβουλία που ενισχύει την αίσθηση άνισης μεταχείρισης κινδυνεύει να βαθύνει ακόμη περισσότερο το χάσμα δυσπιστίας και αντιπαράθεσης ανάμεσα στους λαούς.
Η δικαιοσύνη δεν μπορεί να λειτουργεί ως προέκταση πολιτικών συγκρούσεων ούτε να διαμορφώνεται μέσα από λογικές συλλογικής τιμωρίας. Η δημοκρατία και το κράτος δικαίου κρίνονται ακριβώς στις στιγμές όπου καλούνται να προστατεύσουν τα θεμελιώδη δικαιώματα ακόμη και μέσα στις πιο δύσκολες και φορτισμένες συνθήκες.
Η ιστορία έχει αποδείξει ότι όταν οι κοινωνίες αποδέχονται εξαιρέσεις στην ισότητα απέναντι στον νόμο τότε ανοίγει σταδιακά ο δρόμος για βαθύτερες μορφές αποκλεισμού και αποανθρωποποίησης. Η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας αλλά προϋπόθεση πολιτισμού δημοκρατίας και ειρηνικής συνύπαρξης.
Το πραγματικό ζητούμενο σήμερα δεν είναι μόνο η αντιμετώπιση της βίας αλλά η διατήρηση της ίδιας της έννοιας της δικαιοσύνης ως καθολικής αξίας που ισχύει για όλους χωρίς εξαιρέσεις χωρίς διαχωρισμούς και χωρίς πολιτική σκοπιμότητα.
- Ο Έκτορας Κογιώνης ασχολείται με ζητήματα διεθνούς ασφάλειας και γεωπολιτικής, με έμφαση στη θεσμική διάσταση των σύγχρονων προκλήσεων.