Η Δημοκρατία Δεν Επιβιώνει Μόνο με Εκλογές
Η πολιτική νομιμοποίηση απαιτεί εμπιστοσύνη θεσμούς και πραγματική συμμετοχή των πολιτών
Η δημοκρατία χρειάζεται συμμετοχή πριν χρειαστεί επιβεβαίωση
Οι πρόσφατες τοπικές εκλογές στην Παλαιστίνη παρουσιάστηκαν από την Παλαιστινιακή Αρχή ως μια ένδειξη πολιτικής ανθεκτικότητας μέσα σε μια περίοδο βαθιάς κρίσης.
Ωστόσο πίσω από την εικόνα της εκλογικής συνέχειας παραμένει μια κοινωνία κουρασμένη από τη σύγκρουση την αβεβαιότητα και την παρατεταμένη πολιτική στασιμότητα.
Σύμφωνα με ανάλυση του International Crisis Group με τίτλο «Palestinian Authority Claims Success in Local Elections amid Spiralling Crises» (Amjad Iraqi) οι εκλογές πραγματοποιήθηκαν σε ένα περιβάλλον όπου η οικονομική πίεση η καταστροφή στη Γάζα η εσωτερική πολιτική διάσπαση και η απουσία εθνικών εκλογών εδώ και πολλά χρόνια έχουν διαβρώσει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς και την πολιτική ηγεσία.
Η εκλογική διαδικασία επιχείρησε να μεταφέρει ένα μήνυμα κανονικότητας. Όμως η πραγματικότητα παραμένει πολύ πιο σύνθετη. Σε πολλές περιοχές η συμμετοχή υπήρξε περιορισμένη ενώ σημαντικό μέρος της κοινωνίας αντιμετωπίζει πλέον τις πολιτικές διαδικασίες με αίσθημα απογοήτευσης και απόστασης. Όταν οι πολίτες δεν πιστεύουν ότι η ψήφος τους μπορεί να μεταβάλει ουσιαστικά τις συνθήκες ζωής τους τότε η δημοκρατία αρχίζει να χάνει το βαθύτερο περιεχόμενό της.
Η κρίση δεν αφορά μόνο την πολιτική εκπροσώπηση αλλά και την καθημερινή εμπειρία των ανθρώπων. Οι συνθήκες στη Γάζα συνεχίζουν να επιβαρύνουν δραματικά τον άμαχο πληθυσμό ενώ στη Δυτική Όχθη η οικονομική ασφυξία οι περιορισμοί και η διαρκής αβεβαιότητα ενισχύουν το αίσθημα κοινωνικής εξάντλησης. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον οι θεσμοί δυσκολεύονται να λειτουργήσουν ως πεδία σταθερότητας και εμπιστοσύνης.
Η πραγματική πρόκληση δεν είναι μόνο η διεξαγωγή εκλογών αλλά η αποκατάσταση της πολιτικής νομιμοποίησης. Η δημοκρατία δεν εξαντλείται στην εκλογική διαδικασία ούτε μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στη διαχείριση της κρίσης. Απαιτεί ανοιχτό δημόσιο διάλογο θεσμική ανανέωση και τη δυνατότητα των πολιτών να αισθανθούν ότι συμμετέχουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση του μέλλοντός τους.
Όπως συχνά συμβαίνει σε περιόδους παρατεταμένης αστάθειας η πολιτική κόπωση δημιουργεί χώρο είτε για αδιαφορία είτε για ακραίες μορφές αντίδρασης. Όταν οι κοινωνίες παύουν να πιστεύουν ότι οι θεσμοί μπορούν να εκφράσουν τις ανάγκες τους τότε ενισχύεται η αποξένωση και περιορίζεται η προοπτική συλλογικής συνεννόησης.
Το ουσιαστικό ερώτημα επομένως δεν είναι αν πραγματοποιήθηκαν εκλογές αλλά αν μπορεί να αποκατασταθεί μια σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και στο πολιτικό σύστημα. Γιατί χωρίς αυτή τη σχέση ακόμη και οι πιο οργανωμένες διαδικασίες κινδυνεύουν να μετατραπούν σε τυπικές πράξεις χωρίς πραγματικό κοινωνικό αντίκρισμα.
Η ειρήνη η σταθερότητα και η πολιτική συνοχή δεν οικοδομούνται μόνο μέσα από διπλωματικές διαπραγματεύσεις ή διοικητικές διαδικασίες. Απαιτούν κοινωνίες που αισθάνονται ότι ακούγονται ότι εκπροσωπούνται και ότι έχουν λόγο στη συλλογική τους πορεία.
Γιατί τελικά η δημοκρατία δεν αποδυναμώνεται μόνο από τις συγκρούσεις αλλά και από τη σταδιακή απώλεια της εμπιστοσύνης.
- Η Ήρα Θεοφίλου είναι αναλύτρια διεθνών σχέσεων με εστίαση στη γεωπολιτική, την ασφάλεια και τις μετατοπίσεις ισχύος στο σύγχρονο διεθνές σύστημα.