Η ισορροπία στο διεθνές σύστημα και η ανάγκη επαναπροσδιορισμού

Ισορροπία, ευθύνη, προοπτική.

• Ντίνος Τουμάζος

Το διεθνές περιβάλλον διανύει μια περίοδο έντονων ανακατατάξεων.

Γεωπολιτικά συμφέροντα, οικονομικές επιδιώξεις και στρατηγικές συμμαχίες επαναπροσδιορίζονται, επηρεάζοντας άμεσα τη σταθερότητα και την ειρήνη σε παγκόσμιο επίπεδο.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το κράτος του Ισραήλ αποτελεί έναν σημαντικό και αναγνωρισμένο δρώντα, του οποίου το δικαίωμα στην ύπαρξη είναι αδιαμφισβήτητο και θεμελιωμένο στο διεθνές δίκαιο και την ιστορική πραγματικότητα. Η αναγνώριση αυτή αποτελεί απαραίτητη βάση κάθε σοβαρής και υπεύθυνης ανάλυσης.

Την ίδια στιγμή, καθίσταται ολοένα και πιο εμφανές ότι η επιρροή και ο ρόλος του έχουν διευρυνθεί σε βαθμό που συχνά υπερβαίνει τα όρια μιας αυστηρά ισορροπημένης διεθνούς συμμετοχής. Το γεγονός αυτό δημιουργεί εντάσεις, ανισορροπίες και εύλογα ερωτήματα για τη λειτουργία των διεθνών θεσμών και την ουσιαστική ισοτιμία μεταξύ των κρατών. Είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι η διαπίστωση αυτή δεν αποτελεί προϊόν σκοπιμότητας ούτε υποκρύπτει οποιαδήποτε αντιισραηλινή διάθεση. Αντιθέτως, συνιστά μια ολοένα και πιο κοινά αποδεκτή ανάγνωση της διεθνούς πραγματικότητας, όπως αυτή διαμορφώνεται στην πράξη.

Παράλληλα, παρατηρείται σταδιακά ότι η επένδυση της Δύσης σε συγκεκριμένες επιλογές και ισορροπίες αποδεικνύεται, εκ των πραγμάτων, προβληματική. Η εξέλιξη αυτή φαίνεται να επιβεβαιώνει τη διαχρονική ρήση ότι συχνά επενδύουμε ή και στοιχηματίζουμε σε λάθος άλογο. Ιδιαίτερα όταν θεωρούμε ότι μέσω τέτοιων συμμαχιών εφαρμόζουμε ή ενσαρκώνουμε τις αρχές του Θουκυδίδη, χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη τη συνολική πολυπλοκότητα των σύγχρονων διεθνών σχέσεων.

Στο ίδιο πνεύμα, ακόμη και καλοπροαίρετοι υποστηρικτές προσεγγίσεων που συνδέονται με τον Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται σταδιακά να επανεκτιμούν τις αρχικές τους θέσεις. Η πορεία των γεγονότων οδηγεί όλο και περισσότερους στην κατανόηση του χαρακτήρα και της ποιότητας αυτών των επιλογών, καθώς και των συνεπειών που ενδέχεται να έχουν για τη διεθνή σταθερότητα και την πορεία της ανθρωπότητας. Η διαπίστωση αυτή δεν αφορά αντιπαραθέσεις, αλλά μια ευρύτερη ανάγκη ωρίμανσης και επαναξιολόγησης μέσα σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον.

Παρά ταύτα, καθίσταται ολοένα και πιο επιτακτικό το γεγονός ότι άλλοι διεθνείς παράγοντες δεν μπορούν να παραμένουν παθητικοί παρατηρητές. Είναι πλέον καιρός η Ευρώπη και ο λεγόμενος παγκόσμιος νότος να αναλάβουν με μεγαλύτερη σαφήνεια και αποφασιστικότητα τις ευθύνες τους, διαμορφώνοντας πιο αυτόνομες και ισορροπημένες στρατηγικές και συμβάλλοντας ενεργά σε ένα πιο δίκαιο και πολυκεντρικό διεθνές σύστημα.

Σε αυτό το πλαίσιο, τολμούμε να διατυπώσουμε την άποψη ότι αποτελεί κοντόφθαλμη προσέγγιση η αντίληψη πως, συμμαχώντας με το Ισραήλ υπό τη σημερινή του προσέγγιση, εξυπηρετούνται είτε βραχυπρόθεσμα, είτε μεσοπρόθεσμα, είτε μακροπρόθεσμα τα όποια υποτιθέμενα συμφέροντα τρίτων. Αντιθέτως, μια τέτοια λογική ενδέχεται να αποδειχθεί επιζήμια όχι μόνο για όσους την υιοθετούν, αλλά ακόμη και για το ίδιο το Ισραήλ και τη μακροχρόνια διασφάλιση της ύπαρξής του.

Η ανάγκη για έναν πιο ισορροπημένο, θεσμικά ελεγχόμενο και υπεύθυνο ρόλο όλων των δρώντων, συμπεριλαμβανομένου και του Ισραήλ, δεν συνιστά άρνηση ούτε υπονόμευση. Αντιθέτως, αποτελεί προϋπόθεση για τη διαμόρφωση μιας δικαιότερης και πιο σταθερής παγκόσμιας τάξης, όπου καμία δύναμη δεν λειτουργεί ανεξέλεγκτα και καμία συμμαχία δεν εκλαμβάνεται ως δεδομένη ή άνευ όρων αποδεκτή.

Η εποχή δεν απαιτεί ούτε μονομερείς προσεγγίσεις ούτε νοοτροπίες παράδοσης. Απαιτεί νηφαλιότητα, αυτοπεποίθηση, διάλογο και στρατηγική σκέψη. Απαιτεί την ικανότητα να στηρίζουμε τα δικαιώματα και την ασφάλεια των κρατών, ενώ ταυτόχρονα διασφαλίζουμε την ισορροπία, τη λογοδοσία και τον σεβασμό στο διεθνές σύστημα.

Μόνο έτσι μπορεί να οικοδομηθεί ένα κοινό μέλλον που δεν θα στηρίζεται σε ανισορροπίες, αλλά σε συνειδητές και δίκαιες επιλογές.

• Ο Ντίνος Τουμάζος είναι συνιδρυτής και εκτελεστικός διευθυντής της Agora Dialogue.