Η σιωπηλή διπλωματία του Μπακού και η προειδοποίηση για το Ιράν
Οι δηλώσεις του José Ramos-Horta στο Global Baku Forum αναδεικνύουν τον αυξανόμενο ρόλο των μικρότερων κρατών στις διεθνείς γεωπολιτικές συζητήσεις.
Σε έναν κατακερματισμένο κόσμο ακόμη και οι ήρεμες διπλωματικές σκηνές μπορούν να μεταφέρουν ισχυρά μηνύματα.
Baku’s Quiet Diplomacy and the Warning on Iran
Σε μια εποχή έντονων γεωπολιτικών ανταγωνισμών, σημαντικά μηνύματα για την παγκόσμια πολιτική δεν διατυπώνονται πάντα στα μεγάλα διεθνή φόρα.
Συχνά εκφράζονται σε λιγότερο προβεβλημένες διπλωματικές συναντήσεις, όπου η συζήτηση είναι πιο ελεύθερη και λιγότερο δεσμευμένη από τις επίσημες κυβερνητικές θέσεις.
Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτέλεσε το Global Baku Forum που πραγματοποιήθηκε στο Μπακού του Αζερμπαϊτζάν. Εκεί, ο Νομπελίστας Ειρήνης και πρόεδρος του Τιμόρ‑Λέστε, José Ramos‑Horta, προχώρησε σε μια προειδοποίηση σχετικά με τους κινδύνους μιας πιθανής στρατιωτικής κλιμάκωσης που θα μπορούσε να εμπλέξει το Ιράν.
Ο Ramos-Horta επισήμανε ότι οποιαδήποτε στρατιωτική επέμβαση θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές διεθνείς συνέπειες, όχι μόνο σε πολιτικό επίπεδο αλλά και στην παγκόσμια οικονομία και την ενεργειακή σταθερότητα. Η παρέμβασή του αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη ανησυχία πολλών χωρών εκτός των μεγάλων γεωπολιτικών μπλοκ, ότι οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να οδηγήσουν σε νέες μορφές αστάθειας σε μια ήδη εύθραυστη διεθνή συγκυρία.
Η τοποθέτηση αυτή έγινε σε ένα φόρουμ που τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε έναν ενδιαφέροντα χώρο γεωπολιτικού διαλόγου. Το φόρουμ διοργανώνεται από το Nizami Ganjavi International Center και συγκεντρώνει πρώην αρχηγούς κρατών, διπλωμάτες, ακαδημαϊκούς και αναλυτές από πολλές περιοχές του κόσμου.
Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του είναι ο ανεπίσημος χαρακτήρας του. Σε αντίθεση με τα επίσημα διεθνή φόρα, όπως εκείνα των Ηνωμένων Εθνών, οι συμμετέχοντες δεν εκπροσωπούν πάντα ενεργές κυβερνήσεις. Αυτό επιτρέπει μια πιο ειλικρινή ανταλλαγή απόψεων και δημιουργεί ένα περιβάλλον που συχνά χαρακτηρίζεται ως «διπλωματία δεύτερου επιπέδου».
Στο πλαίσιο αυτό, προσωπικότητες από τη Δύση, την Ευρασία, τη Μέση Ανατολή και την Ασία μπορούν να συζητήσουν ανοιχτά για διεθνείς κρίσεις ακόμη και όταν οι επίσημες σχέσεις μεταξύ των χωρών τους είναι τεταμένες.
Για το Αζερμπαϊτζάν, η φιλοξενία του φόρουμ αποτελεί επίσης μια μορφή διπλωματικής στρατηγικής. Μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες επιχειρεί να παρουσιάσει το Μπακού ως χώρο συνάντησης μεταξύ διαφορετικών γεωπολιτικών κόσμων, ενισχύοντας την εικόνα του ως γέφυρα μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Μέσης Ανατολής.
Ωστόσο, η σημασία του φόρουμ δεν περιορίζεται μόνο σε αυτή τη διάσταση. Τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί και σε βήμα για φωνές από τον λεγόμενο Παγκόσμιο Νότο. Ηγέτες και αναλυτές από την Αφρική, την Ασία και τη Λατινική Αμερική εκφράζουν συχνά προβληματισμούς σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής του διεθνούς δικαίου και τη λειτουργία των διεθνών θεσμών.
Οι δηλώσεις του Ramos-Horta κινήθηκαν σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο. Υποστήριξε ότι οι διεθνείς κανόνες συχνά φαίνεται να εφαρμόζονται επιλεκτικά, ιδιαίτερα σε σχέση με μικρότερα ή λιγότερο ισχυρά κράτη. Για πολλές χώρες εκτός των μεγάλων κέντρων ισχύος, αυτή η αντίληψη αποτελεί πλέον βασικό ζήτημα στις συζητήσεις για το μέλλον της παγκόσμιας διακυβέρνησης.
Το ερώτημα που αναδύεται από τη συζήτηση στο Μπακού υπερβαίνει το ίδιο το ζήτημα του Ιράν. Αφορά την αξιοπιστία της ίδιας της διεθνούς τάξης πραγμάτων. Εάν οι κανόνες θεωρηθούν ασυνεπείς ή επιλεκτικοί, η εμπιστοσύνη στους πολυμερείς θεσμούς κινδυνεύει να αποδυναμωθεί περαιτέρω.
Το Global Baku Forum δεν αποτελεί όργανο λήψης αποφάσεων. Ωστόσο, τέτοιου είδους διεθνείς συναντήσεις συχνά λειτουργούν ως εργαστήρια ιδεών για τη διπλωματία του μέλλοντος. Οι απόψεις που εκφράζονται εκεί επηρεάζουν συζητήσεις σε κυβερνήσεις, ερευνητικά κέντρα και διεθνείς οργανισμούς πολύ μετά την ολοκλήρωση των συνεδριάσεων.
Σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται ολοένα περισσότερο από γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις, η σημασία τέτοιων χώρων διαλόγου γίνεται ακόμη μεγαλύτερη. Μερικές φορές τα πιο ουσιαστικά μηνύματα για τη διεθνή πολιτική διατυπώνονται όχι σε επίσημα ανακοινωθέντα, αλλά σε λιγότερο προβεβλημένες σκηνές διπλωματίας.
Το μήνυμα που προέκυψε από το Μπακού ήταν σαφές:
Οι κίνδυνοι κλιμάκωσης αυξάνονται, αλλά η ανάγκη για διπλωματία παραμένει πιο επιτακτική από ποτέ.
- Ο Ντίνος Τουμάζος είναι συνιδρυτής και εκτελεστικός διευθυντής της Agora Dialogue.
- Ο Δρ José Ramos-Horta είναι κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Ειρήνης, Πρόεδρος του Τιμόρ‑Λέστε (Ανατολικού Τιμόρ) και συνιδρυτής της Agora Dialogue.