Ο πόλεμος ως λάθος που επαναλαμβάνεται
Η αλαζονεία συναντά την κλιμάκωση και η στρατηγική χάνει την επαφή με την πραγματικότητα.
Οι πόλεμοι δεν ξεκινούν επειδή είναι αναπόφευκτοι αλλά επειδή κάποιοι πιστεύουν ότι ελέγχουν το χάος.
Σε κάθε σύγχρονη σύγκρουση επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο, η υπερεκτίμηση της ισχύος και η υποτίμηση του αντιπάλου.
Οι ηγεσίες που αποφασίζουν την έναρξη ενός πολέμου μοιάζουν συχνά να αγνοούν κάτι θεμελιώδες, ότι όταν μια κοινωνία αισθάνεται πως απειλείται υπαρξιακά δεν υποχωρεί αλλά προσαρμόζεται και αντιδρά με τρόπους που δεν είχαν προβλεφθεί.
Η τεχνολογία και η ασυμμετρία έχουν ανατρέψει τα παλιά δεδομένα. Μικρότερες δυνάμεις μπορούν πλέον να προκαλέσουν δυσανάλογες απώλειες και να εκθέσουν τα στρατηγικά κενά των ισχυρότερων. Η αδυναμία πρόβλεψης αυτής της πραγματικότητας δεν είναι απλώς επιχειρησιακό λάθος αλλά ένδειξη βαθύτερης θεσμικής ανεπάρκειας, όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται μέσα σε κλειστούς κύκλους χωρίς ουσιαστική αμφισβήτηση.
Την ίδια στιγμή η κλιμάκωση λειτουργεί σαν παγίδα. Κάθε επιτυχία στο πεδίο της μάχης γεννά την ψευδαίσθηση ότι η πίεση μπορεί να αυξηθεί χωρίς συνέπειες. Όμως η πραγματικότητα δείχνει το αντίθετο. Ο αντίπαλος προσαρμόζεται, ανταποδίδει και επεκτείνει τη σύγκρουση σε νέα πεδία, δημιουργώντας αλυσιδωτές επιπτώσεις στην οικονομία και στην παγκόσμια σταθερότητα.
Έτσι διαμορφώνεται ένα παράδοξο, όσο περισσότερο επιχειρείται η επιβολή τόσο απομακρύνεται η λύση. Οι αρχικοί στόχοι θολώνουν, οι στρατηγικές μεταβάλλονται και τελικά ο πόλεμος συνεχίζεται χωρίς σαφές τέλος. Η αδυναμία καθορισμού ενός ρεαλιστικού σκοπού μετατρέπει τη σύγκρουση σε αυτοσκοπό και παγιδεύει όλους τους εμπλεκόμενους σε μια διαρκή ένταση.
Το ουσιαστικό δίδαγμα είναι απλό αλλά σπάνια γίνεται αποδεκτό. Οι πόλεμοι δεν αποτυγχάνουν μόνο στο πεδίο μάχης, αποτυγχάνουν κυρίως στη σκέψη που τους γεννά. Όταν η εξουσία απομονώνεται από την πραγματικότητα και η στρατηγική υποκαθίσταται από την αυταπάτη, τότε η σύγκρουση δεν είναι απλώς πιθανή αλλά σχεδόν βέβαιη.
Και τότε το τέλος δεν το καθορίζει η ισχύς αλλά το κόστος που τελικά κανείς δεν μπορεί να ελέγξει.
- Η Αρετή Κοζάκου είναι συνεργάτιδα της Agora Dialogue, στοχαζόμενη ιδίως τον δημόσιο βίο, τη βιωσιμότητα και την καλή κοινωνία.