Η ισχύς χωρίς αποτέλεσμα
Από την Τεχεράνη μέχρι την Ιερουσαλήμ και από την Ουάσιγκτον μέχρι τη Σίλικον Βάλεϊ, η εποχή μας γεννά ένα επίμονο ερώτημα.
Η δύναμη κρίνεται από τα αποτελέσματά της και όχι από το μέγεθός της.
Η ανθρωπότητα ξοδεύει αμέτρητους πόρους για να αποκτήσει ισχύ.
Κράτη εξοπλίζονται, κυβερνήσεις σχεδιάζουν στρατηγικές, οικονομικοί κολοσσοί επεκτείνονται, τεχνολογικές αυτοκρατορίες συγκεντρώνουν πρωτοφανή επιρροή.
Κι όμως, παρά τη συσσώρευση δύναμης, τα αποτελέσματα συχνά παραμένουν απογοητευτικά.
Ας δούμε μερικά παραδείγματα.
Εδώ και δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν κινούνται ανάμεσα σε απειλές, κυρώσεις, διαπραγματεύσεις, αμοιβαία δυσπιστία και περιοδικές κρίσεις. Η μία πλευρά επιχειρεί να περιορίσει την άλλη. Η άλλη αναζητεί τρόπους να παρακάμψει τους περιορισμούς. Μεσολαβούν συνομιλίες, συμφωνίες, ακυρώσεις συμφωνιών και νέοι κύκλοι έντασης.
Το αποτέλεσμα;
Μετά από δεκαετίες αντιπαράθεσης, η περιοχή εξακολουθεί να παραμένει εύθραυστη, η καχυποψία βαθιά και η προοπτική μόνιμης σταθερότητας μακρινή. Η ισχύς είναι τεράστια. Η αποτελεσματικότητα πολύ πιο αμφίβολη.
Παρόμοια ερωτήματα γεννώνται και στο Παλαιστινιακό. Η κατεδάφιση κατοικιών, οι εξώσεις οικογενειών, οι περιορισμοί και τα μέτρα ασφαλείας μπορεί να εξυπηρετούν βραχυπρόθεσμους στόχους. Δημιουργούν όμως μακροπρόθεσμη ασφάλεια;
Η ιστορία των τελευταίων δεκαετιών δύσκολα επιτρέπει εύκολες καταφατικές απαντήσεις. Διότι η ασφάλεια δεν είναι μόνο απουσία απειλής. Είναι και παρουσία ελπίδας. Είναι η αίσθηση δικαιοσύνης. Είναι η δυνατότητα ενός ανθρώπου να πιστεύει ότι έχει μέλλον.
Ακόμη και μεταξύ στενών συμμάχων εμφανίζονται πλέον διαφωνίες για το ποια στρατηγική αποδίδει πραγματικά. Δεν αμφισβητείται κατ’ ανάγκην η αξία της συμμαχίας. Αμφισβητείται η αποτελεσματικότητα επιλογών που συχνά παράγουν περισσότερα αδιέξοδα από όσα λύνουν.
Το ίδιο φαινόμενο συναντούμε και μακριά από τα πεδία συγκρούσεων.
Για δεκαετίες μάς λέχθηκε ότι η συσσώρευση τεράστιου πλούτου και δύναμης στα χέρια λίγων επιχειρηματικών παραγόντων θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε περισσότερη καινοτομία, μεγαλύτερη ελευθερία και ευρύτερη ευημερία.
Η πραγματικότητα αποδεικνύεται πιο σύνθετη.
Σήμερα, μια χούφτα πρόσωπα μπορούν να επηρεάζουν τη δημόσια συζήτηση, τις χρηματοπιστωτικές αγορές, τη ροή πληροφοριών, ακόμη και την πολιτική ατζέντα ολόκληρων χωρών. Διαθέτουν επιρροή που άλλοτε συναντούσε κανείς μόνο σε κυβερνήσεις.
Το ερώτημα όμως παραμένει το ίδιο.
Έχει γίνει η δημοκρατία ισχυρότερη;
Έχει γίνει η κοινωνία πιο συνεκτική;
Έχει μειωθεί η πόλωση;
Έχουν ενισχυθεί οι θεσμοί;
Σε πολλές περιπτώσεις, τα στοιχεία δείχνουν μάλλον το αντίθετο.
Ίσως λοιπόν η μεγαλύτερη παγίδα της εποχής μας να είναι η σύγχυση μεταξύ δύναμης και αποτελεσματικότητας.
Μπορείς να διαθέτεις στρατούς χωρίς να πετυχαίνεις ειρήνη.
Μπορείς να διαθέτεις κυρώσεις χωρίς να πετυχαίνεις αλλαγή συμπεριφοράς.
Μπορείς να διαθέτεις τεράστιο πλούτο χωρίς να δημιουργείς κοινωνική συνοχή.
Μπορείς να ελέγχεις πλατφόρμες που χρησιμοποιούν δισεκατομμύρια άνθρωποι χωρίς να ενισχύεις τον δημόσιο διάλογο.
Η πραγματική επιτυχία μιας πολιτικής δεν μετριέται από την ικανότητά της να επιβάλλεται.
Μετριέται από την ικανότητά της να λύνει προβλήματα.
Και ίσως αυτό να είναι το μεγάλο δίδαγμα της εποχής μας.
Ότι η ισχύς από μόνη της δεν αποτελεί στρατηγική.
Δεν αποτελεί όραμα.
Δεν αποτελεί λύση.
Αποτελεί απλώς εργαλείο.
Το ερώτημα ήταν πάντοτε και παραμένει το ίδιο:
Προς ποιο σκοπό χρησιμοποιείται και τι αποτελέσματα αφήνει πίσω της;
- Η Αρετή Κοζάκου είναι συνεργάτιδα της Agora Dialogue, στοχαζόμενη ιδίως τον δημόσιο βίο, τη βιωσιμότητα και την καλή κοινωνία.