Σκέψεις για τη Γνώση – 19η συζήτηση
Κάθε σημερινή επιλογή συνομιλεί με ανθρώπους που δεν έχουμε ακόμη γνωρίσει.
Η ευθύνη απέναντι στο αύριο.
Κάθε γενιά παραλαμβάνει έναν κόσμο που δεν δημιούργησε η ίδια.
Και κάθε γενιά παραδίδει έναν κόσμο που δεν θα προλάβει να γνωρίσει ολοκληρωμένα.
Η σκέψη αυτή συνοδεύει την ανθρώπινη ιστορία εδώ και αιώνες.
Σήμερα, όμως, αποκτά μια νέα διάσταση.
Οι αποφάσεις που λαμβάνονται σε μία χώρα επηρεάζουν συχνά ανθρώπους πολύ μακριά από αυτήν.
Οι τεχνολογίες που αναπτύσσονται σήμερα θα επηρεάσουν τις επόμενες γενιές.
Οι φυσικοί πόροι που χρησιμοποιούμε δεν αποτελούν μόνο κληρονομιά του παρόντος.
Αποτελούν και ευθύνη απέναντι στο μέλλον.
Η πραγματικότητα αυτή δεν αφορά μόνο το περιβάλλον.
Αφορά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε τις πόλεις.
Τον τρόπο με τον οποίο εκπαιδεύουμε τα παιδιά.
Τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσουμε την τεχνολογία.
Τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε τους θεσμούς.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει ένα κοινό στοιχείο.
Οι συνέπειες των επιλογών μας διαρκούν περισσότερο από τις ίδιες τις αποφάσεις.
Η επιστήμη γνωρίζει καλά αυτή την αρχή.
Πολλά από τα σημαντικότερα ερευνητικά προγράμματα δεν ολοκληρώνονται μέσα σε λίγα χρόνια.
Αποτελούν προσπάθειες που συνεχίζονται από γενιά σε γενιά.
Κάθε ομάδα παραλαμβάνει το έργο της προηγούμενης και το παραδίδει στην επόμενη.
Το ίδιο συμβαίνει και με τις κοινωνίες.
Η δημοκρατία.
Η δικαιοσύνη.
Η παιδεία.
Η ελευθερία.
Δεν αποτελούν έργα που ολοκληρώνονται.
Αποτελούν διαρκείς διαδικασίες βελτίωσης.
Η επίγνωση αυτή αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πρόοδο.
Η πρόοδος δεν μετριέται μόνο από όσα καταφέρνουμε σήμερα.
Μετριέται και από τις δυνατότητες που αφήνουμε σε εκείνους που θα ακολουθήσουν.
Ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο ώριμες μορφές ευθύνης.
Να λαμβάνουμε αποφάσεις έχοντας κατά νου ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε ακόμη.
Αυτό απαιτεί φαντασία.
Απαιτεί επιστημονική γνώση.
Απαιτεί θεσμούς.
Πάνω απ’ όλα όμως απαιτεί μια διαφορετική αίσθηση του χρόνου.
Όχι μόνο του παρόντος.
Αλλά και της συνέχειας.
Καμία κοινωνία δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια το μέλλον.
Μπορεί όμως να καλλιεργήσει τις προϋποθέσεις ώστε οι επόμενες γενιές να διαθέτουν περισσότερες δυνατότητες και περισσότερα εργαλεία από όσα παρέλαβε η ίδια.
Ίσως τελικά αυτή να είναι η ουσιαστικότερη μορφή προόδου.
Όχι να ελέγχουμε το αύριο.
Αλλά να το προετοιμάζουμε με υπευθυνότητα.
Γιατί το μέλλον δεν αποτελεί τόπο όπου κάποτε θα φτάσουμε.
Αποτελεί το αποτέλεσμα των επιλογών που αρχίζουμε να κάνουμε σήμερα.
- Ο Ντίνος Τουμάζος είναι συνιδρυτής και εκτελεστικός διευθυντής της Agora Dialogue.
Τα κείμενα αυτά δεν φιλοδοξούν να προσφέρουν έναν οδηγό για το τι να σκεφτόμαστε. Φιλοδοξούν να συμβάλουν, έστω και διακριτικά, στην καλλιέργεια ενός πολιτισμού της σκέψης, όπου η γνώση συναντά την κρίση, η διαφωνία συνυπάρχει με τον σεβασμό και η αναζήτηση της αλήθειας παραμένει πάντοτε ανοιχτή.