Σκέψεις για τη Γνώση – 12η συζήτηση
Οι ισχυρότερες κοινωνίες στηρίζονται σε αόρατα θεμέλια.
Η αρχιτεκτονική της εμπιστοσύνης.
Οι περισσότερες ανθρώπινες σχέσεις στηρίζονται σε κάτι που σπάνια γίνεται αντικείμενο συζήτησης.
Την εμπιστοσύνη.
Υπάρχει στην οικογένεια.
Στην εργασία.
Στην επιστήμη.
Στην οικονομία.
Στους θεσμούς.
Στην καθημερινή συνεργασία μεταξύ ανθρώπων που πολλές φορές δεν γνωρίζονται καν μεταξύ τους.
Η αξία της γίνεται πραγματικά αντιληπτή κυρίως όταν αρχίζει να απουσιάζει.
Μια κοινωνία μπορεί να διαθέτει σύγχρονες υποδομές, εξελιγμένη τεχνολογία και αποτελεσματικούς νόμους.
Αν όμως οι πολίτες δυσκολεύονται να εμπιστευθούν ο ένας τον άλλο ή τους θεσμούς που τους περιβάλλουν, η λειτουργία της γίνεται πολύ πιο δύσκολη.
Οι συναλλαγές επιβραδύνονται.
Η συνεργασία περιορίζεται.
Η καχυποψία αυξάνεται.
Η εμπιστοσύνη, επομένως, δεν αποτελεί μόνο προσωπικό συναίσθημα.
Αποτελεί κοινωνικό κεφάλαιο.
Είναι ένας αόρατος μηχανισμός που επιτρέπει στις κοινωνίες να λειτουργούν αποτελεσματικότερα.
Συχνά θεωρούμε ότι η εμπιστοσύνη βασίζεται αποκλειστικά στις καλές προθέσεις.
Στην πραγματικότητα, στηρίζεται κυρίως στη συνέπεια.
Οι άνθρωποι εμπιστεύονται εκείνον που ενεργεί με τρόπο προβλέψιμο, αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεων του και παραμένει αξιόπιστος ακόμη και στις δύσκολες στιγμές.
Το ίδιο ισχύει και για τους θεσμούς.
Η εμπιστοσύνη προς αυτούς δεν οικοδομείται με διακηρύξεις.
Καλλιεργείται όταν οι αποφάσεις είναι διαφανείς, οι κανόνες εφαρμόζονται ισότιμα και τα λάθη αναγνωρίζονται χωρίς υπεκφυγές.
Η επιστήμη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Οι πολίτες δεν εμπιστεύονται την επιστημονική γνώση επειδή οι επιστήμονες είναι αλάνθαστοι.
Την εμπιστεύονται επειδή η ίδια η επιστημονική διαδικασία επιτρέπει τον έλεγχο, την αμφισβήτηση, την επανάληψη και τη διόρθωση.
Η αξιοπιστία της προκύπτει από τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί.
Όχι από την αυθεντία όσων συμμετέχουν σε αυτήν.
Η ίδια αρχή ισχύει και στη δημόσια ζωή.
Η εμπιστοσύνη δεν ενισχύεται όταν αποκρύπτονται οι δυσκολίες.
Ενισχύεται όταν αυτές αντιμετωπίζονται με ειλικρίνεια, τεκμηρίωση και υπευθυνότητα.
Σε μια εποχή όπου η πληροφορία διαδίδεται με πρωτοφανή ταχύτητα, η εμπιστοσύνη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Δεν αρκεί πλέον να έχουμε πρόσβαση σε περισσότερα δεδομένα.
Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποια από αυτά είναι αξιόπιστα και γιατί.
Αυτό απαιτεί κρίση.
Απαιτεί διαφάνεια.
Απαιτεί θεσμούς που εμπνέουν εμπιστοσύνη όχι επειδή το ζητούν, αλλά επειδή την κερδίζουν καθημερινά.
Ίσως, τελικά, η εμπιστοσύνη να μοιάζει με τα θεμέλια ενός κτιρίου.
Σπάνια τα παρατηρούμε.
Πάνω τους όμως στηρίζεται ολόκληρη η κατασκευή.
Το ίδιο συμβαίνει και στις κοινωνίες.
Όσο ισχυρότερα είναι τα αόρατα θεμέλια τους, τόσο μεγαλύτερη είναι η ικανότητα τους να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις, να συνεργάζονται δημιουργικά και να προχωρούν με αυτοπεποίθηση προς το μέλλον.
Γιατί η εμπιστοσύνη δεν ζητείται.
Κατακτάται.
Και οικοδομείται καθημερινά, μέσα από μικρές πράξεις συνέπειας, υπευθυνότητας και αξιοπιστίας.
- Ο Ντίνος Τουμάζος είναι συνιδρυτής και εκτελεστικός διευθυντής της Agora Dialogue.
Τα κείμενα αυτά δεν φιλοδοξούν να προσφέρουν έναν οδηγό για το τι να σκεφτόμαστε. Φιλοδοξούν να συμβάλουν, έστω και διακριτικά, στην καλλιέργεια ενός πολιτισμού της σκέψης, όπου η γνώση συναντά την κρίση, η διαφωνία συνυπάρχει με τον σεβασμό και η αναζήτηση της αλήθειας παραμένει πάντοτε ανοιχτή.