Σκέψεις για τη Γνώση – 6η συζήτηση
Κάθε δυνατότητα συνοδεύεται από μια αντίστοιχη ευθύνη.
Η δύναμη ανοίγει δυνατότητες. Η ευθύνη δείχνει την κατεύθυνση.
Όταν η γνώση συναντά τη δύναμη.
Η γνώση από μόνη της δεν αλλάζει τον κόσμο.
Ανοίγει όμως δυνατότητες που μπορούν να τον αλλάξουν.
Κάθε σημαντική ανακάλυψη, κάθε νέα τεχνολογία και κάθε βαθύτερη κατανόηση της πραγματικότητας δημιουργούν νέες επιλογές. Μαζί με τις επιλογές εμφανίζεται και ένα νέο είδος ευθύνης.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι μπορούμε να κάνουμε.
Είναι και τι επιλέγουμε να κάνουμε.
Αυτό το ζήτημα δεν είναι καινούργιο.
Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, πολλοί στοχαστές παρατήρησαν ότι η δύναμη δεν δοκιμάζει μόνο τις κοινωνίες. Δοκιμάζει και την ποιότητα της κρίσης τους.
Η δύναμη μπορεί να προέρχεται από διαφορετικές πηγές.
Από τη γνώση.
Από την τεχνολογία.
Από την οικονομία.
Από τους θεσμούς.
Από την επιρροή που μπορεί να ασκήσει ένας άνθρωπος ή μια κοινότητα.
Όποια μορφή κι αν λάβει, γεννά πάντα το ίδιο ερώτημα.
Με ποιον τρόπο θα χρησιμοποιηθεί;
Η ιστορία δείχνει ότι η μεγαλύτερη δυσκολία δεν εμφανίζεται όταν οι δυνατότητες είναι περιορισμένες.
Εμφανίζεται όταν οι δυνατότητες πολλαπλασιάζονται.
Κάθε νέα δυνατότητα ανοίγει περισσότερους δρόμους.
Ταυτόχρονα, αυξάνει και την ανάγκη για προσεκτική κρίση.
Η γνώση μπορεί να βοηθήσει να κατανοήσουμε τις συνέπειες μιας απόφασης.
Δεν μπορεί όμως να αποφασίσει στη θέση μας.
Η ευθύνη παραμένει ανθρώπινη.
Γι’ αυτό η γνώση και η κρίση δεν ταυτίζονται.
Η πρώτη φωτίζει τις επιλογές.
Η δεύτερη αναλαμβάνει την ευθύνη της επιλογής.
Η διάκριση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στη σύγχρονη εποχή.
Οι τεχνολογικές εξελίξεις μεταβάλλουν καθημερινά τις δυνατότητες που έχουμε στη διάθεση μας.
Πολλά από τα ζητήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα δεν είχαν προηγούμενο.
Δεν υπάρχουν έτοιμες απαντήσεις για όλα.
Υπάρχει όμως μια αρχή που διατηρεί τη σημασία της.
Όσο μεγαλύτερη είναι η δυνατότητα να επηρεάσουμε τον κόσμο, τόσο μεγαλύτερη γίνεται και η ανάγκη να εξετάζουμε προσεκτικά τις συνέπειες των επιλογών μας.
Η στάση αυτή δεν περιορίζει την πρόοδο.
Της δίνει κατεύθυνση.
Δεν μειώνει τη δημιουργικότητα.
Την συνδέει με την υπευθυνότητα.
Ίσως αυτό να αποτελεί ένα από τα πιο απαιτητικά μαθήματα κάθε ώριμης κοινωνίας.
Η δύναμη δεν αποκτά αξία μόνο επειδή υπάρχει.
Αποκτά αξία από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται.
Το ίδιο ισχύει και για τη γνώση.
Δεν αρκεί να αυξάνεται.
Χρειάζεται να συνοδεύεται από διάκριση, από μέτρο και από σεβασμό προς τον άνθρωπο και την κοινωνία.
Ίσως τελικά η μεγαλύτερη πρόκληση να μην είναι να αποκτήσουμε περισσότερη δύναμη μέσα από τη γνώση.
Ίσως να είναι να αποκτήσουμε μεγαλύτερη σοφία στη χρήση της.
Γιατί κάθε εποχή θα δημιουργεί νέες δυνατότητες.
Το πραγματικό ερώτημα θα παραμένει πάντοτε το ίδιο.
Πώς θα επιλέξουμε να τις αξιοποιήσουμε.
- Ο Ντίνος Τουμάζος είναι συνιδρυτής και εκτελεστικός διευθυντής της Agora Dialogue.
Τα κείμενα αυτά δεν φιλοδοξούν να προσφέρουν έναν οδηγό για το τι να σκεφτόμαστε. Φιλοδοξούν να συμβάλουν, έστω και διακριτικά, στην καλλιέργεια ενός πολιτισμού της σκέψης, όπου η γνώση συναντά την κρίση, η διαφωνία συνυπάρχει με τον σεβασμό και η αναζήτηση της αλήθειας παραμένει πάντοτε ανοιχτή.